blog

Stikstofuitspraak: de gevolgen voor bestaande en nieuwe distributiecentra

Warehousing 1964

De strengere stikstofmaatregelen hebben grote gevolgen voor de zowel bestaande als nieuwe (of geplande) distributiecentra. Douglas van Oers (Savills) schetst de consequenties en welke mogelijkheden er zijn na de vernietiging van de Programma Aanpak Stikstof (PAS) door de Hoge Raad.

Stikstofuitspraak: de gevolgen voor bestaande en nieuwe distributiecentra
Douglas van Oers, Savills

In het verleden is al vastgesteld dat er in 118 van de 160 Natura 2000 gebieden in Nederland sprake is van stikstof overbelasting. Stikstof kan ervoor zorgen dat bepaalde planten verzuren, en andere planten juist overwoekeren, waardoor de flora en fauna (biodiversiteit) van natuurgebieden aangetast wordt.

Bestaande stikstof depositie verminderen

Hiervoor is in 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in het leven geroepen om enerzijds ruimte te bieden voor economische ontwikkelingen, maar tegelijkertijd óók te voorzien in maatregelen die nodig zijn voor het behoud en herstel van Natura 2000-gebieden. In dit het PAS waren maatregelen opgenomen om de bestaande stikstofdepositie te verminderen, zoals maatregelen in de uitstoot naar beneden te krijgen of de natuur te verbeteren.
Via dit programma kon vervolgens met de door de maatregelen gecreëerde ruimte toestemming verleend worden aan activiteiten die nieuwe stikstofneerslag kon veroorzaken in Natura 2000-gebieden, je kunt hierbij denken aan aanleg van infrastructuur en de bouw van nieuwe distributiecentra.

Raad van State verwierp PAS

Op 29 mei 2019 heeft de hoogste bestuursrechter (de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State) beslist dat het PAS niet ten grondslag mag liggen aan de toestemmingverlening voor activiteiten die leiden tot een toename van de stikstofdepositie in een Natura 2000-gebied. Ook het Adviescollege Stikstofproblematiek onder aanvoering van Johan Remkes ging in zijn recente advies aan de regering mee met deze uitspraak van de Raad van State.

PAS in strijd met Europese Habitatrichtlijn

Volgens de bestuursrechter verzet de Europese Habitatrichtlijn zich tegen de PAS-systematiek. Uit die richtlijn volgt namelijk dat er vooraf zekerheid moet zijn dat de maatregelen ook daadwerkelijk gunstige effecten hebben op de natuurgebieden, terwijl er bijvoorbeeld bij een maatregel als het aanleggen van nieuwe natuur veel onduidelijk is over hoe die zich daadwerkelijk zal gaan ontwikkelen.

Wat zijn de gevolgen van de vernietiging?

Alle activiteiten die onder het PAS waren vrijgesteld van de vergunningplicht en waarvoor in sommige gevallen onder het PAS een meldingsplicht was, zijn – uitzonderingen daargelaten – alsnog met terugwerkende kracht vergunningplichtig. Ook geldt dat vergunningen die nog niet rond waren, in beginsel worden vernietigd, veelal zonder zitting. Ook al eerder verkregen vergunningen, zoals in het geval van Plus dat plannen had om een nieuw distributiecentrum te bouwen in Tiel, zijn niet zonder risico. Het gebrek in het ecologische onderzoek bij het PAS kan namelijk doorwerken naar dit besluit.

Verricht ecologisch onderzoek

Vanuit onze adviespraktijk zijn we proactief met dit dossier aan de slag gegaan en we raden eigenaar-gebruikers van distributiecentra aan zo spoedig mogelijk een project specifiek ecologisch onderzoek te laten doen naar de werkelijke stikstof emissie of die problematisch is en zo ja wat daaraan te doen is, om hiermee het risico op vernietiging te verkleinen.

Welke mogelijkheden zijn er na PAS?

Vergunningverlening voor stikstofemissies lag stil, maar kan nu weer. Er zijn hiervoor meerdere oplossingen:

1. Vergunningplichtig?

Eerste stap is altijd nagaan of het betreffende project überhaupt vergunningplichtig is vanwege stikstofdepositie. Hiervoor kan het rekenmodel AERIUS worden gebruikt, maar andere modellen zijn ook beschikbaar en kunnen eventueel beter aansluiten bij het project. Als het project mogelijk vergunningplichtig blijkt te zijn, dan is de eerste en beste stap om te kijken of het project aangepast kan worden om minder of geen stikstofdispositie te veroorzaken, bijvoorbeeld door ander materieel of een andere routering.

2. Intern salderen

Als toch stikstofdepositie blijft, dan mogelijk vergunningverlening met behulp van intern salderen, dit betekent dat het voorgenomen project zo wordt aangepast, dat de stikstofuitstoot vermindert of gelijk blijft. Het klassieke voorbeeld hiervan is oude stallen vervangen door nieuwe stallen, wat weer ruimte creëert voor meer vee. Voor de bouw van distributiecentra kan worden gekeken naar het saneren van agrarische bedrijven binnen het plangebied of het vervangen van een oud distributiecentrum, maar let bij deze aanpak op de duiding tussen intern en extern salderen.

3. Extern salderen

Extern salderen gebeurt door beëindiging van een ander bedrijf ten behoeve van de eigen activiteit. Dit vereist de intrekking van de toestemming voor die andere activiteit en overeenkomst met de eigenaar van dat bedrijf om die in te leveren.
Voor beide vormen van salderen geldt: let goed op of het bedrijf waarmee wordt gesaldeerd, voldoet aan de daarvoor geldende eisen. Stel dat het bedrijf bijvoorbeeld 20.000 koeien houdt terwijl het er maar 10.000 zouden mogen zijn, dan moet worden gerekend met de uitstoot van die 10.000 koeien en niet de 20.000.

4. Pas een ADC toets toe

  • Alternatieven (bijvoorbeeld alternatief met gelijk of minste schadelijke effect op N2000-gebied)
  • Dwingende redenen van groot openbaar belang (bijvoorbeeld op lange termijn persistente (grote) openbare belangen, bijvoorbeeld openbare orde of energievoorziening)
  • Compensatie (bijvoorbeeld binnen of buiten het N2000-gebied, positieve effecten compensatie moeten intreden voordat aantasting optreedt).

Let wel: het is zeer de vraag of compensatie van stikstofgevoelige gebieden stand gaat blijven houden. Ecologen en deskundigen zijn hier sceptisch over, onder meer hoe reëel het is dat een nieuw gebied zich zal ontwikkelen. Je weet nooit hoe de natuur zich gaat gedragen en je wordt eraan gehouden.

In het kort:

  • Ga eerst na wat de emissie is of die problematisch is en wat daar aan te doen is: is het op lossen door andere invulling van het plan/project? Beoordeel altijd op project niveau en op gebiedsniveau. Schakel hiervoor een ecologisch expert in.
  • Onherroepelijke bestemmingsplannen en natuurtoestemmingen verleend op basis van het PAS zijn bruikbaar en kan op worden geacteerd, maar zijn niet zonder gebreken. Om aan de voorkant mogelijke discussies te voorkomen, is het zinvol om alsnog te kijken naar de stikstofeffecten.
  • Oplossingsrichtingen om emissie te vergunnen zijn tijdelijk beperkt: is het mogelijk om afwezigheid van effecten bij tijdelijke emissies, bijvoorbeeld vanwege bouwfase, een onderbouwing te geven zodat die bouwfase wel door kan?

Wat betekent dit voor geplande distributiecentra?

Door de vernietiging van het PAS gaat er mogelijk minder ontwikkeld worden, ontwikkelingen worden duurder en gaan langer duren. In ieder geval zijn er op korte termijn beperkingen, waar het Rijk en de provincies op de langere termijn oplossingen voor gaan geven. Mogelijk worden ‘brownfields’ (herontwikkelingslocaties) steeds interessanter voor ontwikkelaars en beleggers vanwege salderingsmogelijkheden. Ben je logistiek dienstverlener of verlader en mocht je een bestaande bedrijfslocatie willen vervangen voor een nieuw distributiecentrum, kijk dan wel goed of dit valt onder intern of extern salderen en of aan de daaraan gestelde eisen kan worden voldaan. De oude bedrijfslocatie moet in gebruik zijn of moet je eerst in gebruik nemen. Als het bedrijf buiten jouw projectplan valt, trek het er dan eerst bij.

Dc’s uit PAS-periode lopen risico’s

Gaat bestaand logistiek vastgoed meer waard worden door de stikstofproblematiek? Bestaand vastgoed wat gebouwd is tijdens het PAS (2015-2019) loopt nog een risico. Met bestaande bouw van voor die tijd zit je als bedrijf redelijk safe, maar het is te vroeg om aan te nemen dat de waarde van dit logistiek vastgoed daadwerkelijk zal gaan stijgen.

Douglas van Oers is co-head Logistics & Industrial bij Savills in Nederland en adviseert beleggers en ontwikkelaars in logistiek vastgoed

Lees ook: Dit is PFAS en daarom raakt het de transportsector

Reageer op dit artikel