blog

Tips voor het versterken van arbeidsveiligheid

Warehousing

In dit expertartikel worden tien praktische tips gegeven om de veiligheid van medewerkers binnen de organisatie verder te verbeteren. Hiernaast legt expert Purdey van Wissen de concrete interventies voor het versterken van de arbeidsveiligheid nader uit.

Tips voor het versterken van arbeidsveiligheid
Versterken arbeidsveiligheid

In dit artikel kunt u kennis maken met het begrip veiligheidscultuur. U leest concrete interventies voor het versterken van veiligheidscultuur en treft tien praktijktips aan van bedrijven. Deze interventies en tips hebben tot doel u te inspireren om de veiligheid van medewerkers binnen uw organisatie, de arbeidsveiligheid, verder te verbeteren.

 

Slachtoffers

De kranten staan er bol van: vrachtwagenchauffeur raakt bekneld onder zware lading tijdens uitladen, kraandrijver zwaargewond na omvallen hijskraan, man overlijdt na val uit bak vorkheftruck. In Nederland zijn er elke week gemiddeld twee dodelijke slachtoffers van een arbeidsongeval te betreuren. Daarnaast heeft elke werknemer gemiddeld 41 procent kans om tijdens het werkzame leven (van 40 jaar) een of meerdere arbeidsongevallen te krijgen die tot verzuim leiden, volgens de Arbobalans 2004 van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Naast persoonlijk leed, leidt dit ook tot kosten en imagoschade.

 

Meer interventie

Studies door European Agency for Safety and Health at Work (zoals “How to reduce workplace accidents” uit 2001) laten zien dat interveniëren op veiligheidscultuur en veiligheidsbewustzijn in individuele gevallen kan leiden tot 60 procent minder ongevallen. In de publicatie lopen de verminderingen van het aantal arbeidsongevallen uiteen van ongeveer 23 procent voor bijvoorbeeld een sectoraal project van de Health and Safety Executive (Groot-Brittannië) in de levensmiddelenindustrie tussen 1998 en 2001 tot aan wel 63 procent bij ARBED, een Luxemburgs staalbedrijf gedurende een bedrijfsproject tussen 1997 en 2000.

 

Arbeidsongevallen

In 2005 kregen 85.000 werknemers een arbeidsongeval, volgens de Arbobalans. Dat zijn ruim 200 slachtoffers per dag. Twee derde van deze slachtoffers konden door hun ongeval (tijdelijk) niet meer werken. Zo’n 80 a 90 keer per jaar gaat het goed mis en valt er een dodelijk slachtoffer. Dat zijn bijna twee doden per week. De belangrijkste directe oorzaken van arbeidsongevallen zijn: vallen van een hoogte of gelijke hoogte, contact met (draaiende delen van) machines, contact met vallende of instortende objecten, en aanrijding door een voertuig.

 

Ongevallen met heftrucks[1]

Jaarlijks vinden er gemiddeld zeven fatale ongevallen met voertuigen, 17 met permanent letsel en 29 met herstelbaar ernstig letsel (ziekenhuisopname). In de meeste gevallen werd het ongeval veroorzaakt door een aanrijding met een heftruck. De belangrijkste oorzaken van de aanrijdingen zijn:

* geen visueel contact tussen slachtoffer en chauffeur (in 57 procent van de ongevallen),

* onjuiste locatie van voetgangers en/of in gevarenzone van rijdende heftrucks (in 41 procent van de ongevallen),

* onvoldoende vaardigheid van de chauffeur (in 22 procent van de ongevallen),

[1] Gebaseerd op analyses uit Storybuilder op basis van ongevallenrapporten van de Arbeidsinspectie.

 

Lage snelheid

Opmerkelijk is dat in 97 procent van de ongevallen waarbij de snelheid is gerapporteerd, de snelheid minder dan 5 km/uur betrof. Hieruit kan worden geconcludeerd dat een lage snelheid niet voldoende is om ongevallen te voorkomen. Het dragen van veiligheidsschoenen blijkt wel een groot verschil te maken. Een derde deel van de slachtoffers die geen veiligheidsschoenen droegen, kreeg te maken met teenamputaties. In ruim 45 procent van deze ongevallen speelde een gebrek aan motivatie/bewustzijn om veilig te werken een rol bij het ontstaan van het ongeval.

 

Wat is veiligheidscultuur?

Tot de jaren tachtig was het Nederlandse arbeidsveiligheidsbeleid vooral gericht op het verbeteren van technische maatregelen. In het decennium daarna werden inspanningen geleverd om organisatorische processen te verbeteren. Sinds een aantal jaren zien we steeds meer nadruk op gedrag- en cultuurinterventies.

 

Definitie

De definitie van cultuur is volgens Winsemius “de manier waarop we met elkaar de dingen doen”. Volgens Schein bestaat organisatiecultuur uit drie aspecten:

* artefacten (bijvoorbeeld logo, huisstijl, bedrijfskleding),

* beleden normen en waarden,

* basisassumpties.

Organisatiecultuur is dus een complex geheel van zichtbare en niet-zichtbare aspecten. Veiligheidscultuur kan worden beschouwd als een aspect van organisatiecultuur.

 

“Ik had hem wel kunnen aanspreken op zijn onveilige gedrag, maar… we wonen in een klein dorp en dit weekend is hij weer gewoon de voetbalcoach van mijn zoon. Dus ik hield mijn mond. Stom. Ja achteraf wel.”

 

Drie niveaus

Veiligheidscultuur in een organisatie manifesteert zich op drie niveaus:

op het niveau van de individuele medewerker die bij elke handeling een veiligheidsafweging maakt, op het groepsniveau waar beleden waarden en normen worden bepaald, op het niveau van het (top)management waar het veiligheidsbeleid wordt bepaald.

 

“Als manager vind ik veiligheid natuurlijk heel belangrijk. Ik ben natuurlijk zuinig op mijn mensen. Maar productie is ook belangrijk, immers, zonder productie is er geen werk. Die afweging is soms best lastig.”

 

Alle niveaus

Het versterken van veiligheidscultuur vergt een veranderingstraject dat zich op alle niveaus afspeelt. Zichtbare betrokkenheid van het topmanagement is belangrijk voor het slagen van een verandertraject. Immers, wanneer het management zegt dat veiligheid de hoogste prioriteit heeft maar uitsluitend afrekent op productie, zullen medewerkers zich richten op het behalen van de productietarget. Om de beleden normen en waarden te beïnvloeden, moet de visie over veilig werken die door het (top)management is bepaald, worden gedeeld met medewerkers. Communicatie en voorbeeldgedrag spelen hierbij een belangrijke rol. De veiligheidsafweging die de individuele medewerker maakt bij elke handeling kan worden beïnvloed door kennis over risico’s en maatregelen. Ook moet hij voldoende vaardig zijn om nieuw, veiliger gedrag te vertonen.

 

“Weet je. Ik zit al twintig jaar in het vak. We doen het al jaren op dezelfde manier en het gaat toch altijd goed. Ze hoeven mij niks te vertellen over veiligheid. Dat dacht ik tenminste…”

 

Hoe kun je het beïnvloeden?

Verschillende modellen (o.m. Hearts and Minds methode van Shell International Exploration and Production B.V. en Safety Culture Maturity Model van The Keil Centre Ltd.) laten zien dat de veiligheidscultuur binnen bedrijven kan worden onderscheiden in een vijftal volwassenheidsniveaus. Dit loopt op van het laagste niveau waar de basisassumptie is dat ongevallen er nu eenmaal bij horen, tot het hoogste niveau waar veiligheid volledig verweven is in de organisatiecultuur en veilig werken zegt iets over de efficiëntie van het bedrijf. Een bedrijf moet zich realiseren in welk niveau het zich bevindt en interventies toepassen die bij het betreffende niveau passen.

 

Voorbeeld

Een directe stap van niveau 1 naar niveau 5 is niet mogelijk. Interventies kunnen op het laagste niveau bijvoorbeeld registratie van ongevallen en incidenten en het realiseren van management commitment betekenen. Op het hoogste volwassenheidsniveau het betrekken van alle medewerkers en borging van de nieuwe filosofie in structuren.

 

Tien tips

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is gestart met het Programma Versterking Arbeidsveiligheid. Dit programma heeft tot doel het aantal arbeidsongevallen te verminderen met ten minste 10 procent. De aanpak bestaat uit twee kernpunten:

* Ontwikkeling van een risicobeheersysteem. Dit systeem geeft inzicht in de risico’s en de meest effectieve maatregelen om deze risico’s aan te pakken.

* Ontwikkeling van goede praktijken. In samenwerking met bedrijven worden goede praktijken ontwikkeld, gebaseerd op praktijkgevallen, voor het versterken van de veiligheidscultuur.

 

Op basis van de goede praktijken zijn tien tips voor het versterken van de veiligheidscultuur geformuleerd.

 

1. Betrokkenheid van (top)management is essentieel

Een verandering in de veiligheidscultuur kan niet worden gerealiseerd zonder zichtbare betrokkenheid van het (top)management. Betrokkenheid in woorden, maar ook in daden: budget vrijmaken, aanwezig zijn, het goede voorbeeld geven.

 

2. Norm leidinggevende is norm medewerkers

De veiligheidsnorm die de direct leidinggevende hanteert, is de norm van de groep. Dit geldt voor alle managementlagen, ook voor het hoogste management en de directie.

 

3. Zoek de weerstand en los deze op

Iedereen wil aan het einde van de dag veilig en gezond naar huis. Toch werkt niet iedereen veilig. Verken de weerstanden om veiligheid te werken en los deze op. De weerstand kan bijvoorbeeld zitten in het graag willen behalen van productienormen of in iets praktisch als onhandige arbeidsmiddelen.

 

4. Beïnvloed veiligheidsgedrag

Richt je op datgene dat beïnvloedbaar is: het eigen gedrag. Een middenmanager kan worden afgerekend op het lopen van observatierondes, het houden van werkoverleg, het behandelen van het thema veiligheid in werkoverleggen, het sturen op opgeruimde werkplekken.

 

5. Beloon goed gedrag

Het belonen van het gewenste veiligheidsgedrag kan een positief effect hebben op de arbeidsveiligheid. Door veiligheid te benaderen vanuit een positieve invalshoek, ontstaat een ‘no blaim’-cultuur waarin gedrag bespreekbaar wordt.

 

6. Laat medewerkers zelf nadenken

Een project voor het versterken van de veiligheidscultuur kan alleen slagen als de werkvloer betrokken is. Medewerkers voelen zich betrokken wanneer zij kunnen meedenken over oplossingen en zelf een bijdrage leveren aan de oplossing. Betrokkenheid leidt tot een verbeterde veiligheidscultuur en een hogere productiviteit.

 

7. Los veiligheidsproblemen operationeel op

Om de veiligheidscultuur van een bedrijf structureel te verbeteren, is het nodig dat medewerkers en hun direct leidinggevenden zelf verantwoordelijk zijn voor het oplossen van de eigen onveilige situaties. De veiligheidsafdeling kan daarbij een faciliterende rol hebben. Door de verantwoordelijkheid in de lijn te beleggen, wordt veiligheid een verantwoordelijkheid van de hele organisatie.

 

8. Leer van elkaar

Waarom zou iedereen het wiel opnieuw uitvinden en dezelfde fouten maken? Leren van elkaars fouten helpt om fouten te voorkomen, maar het helpt ook om veiligheid bespreekbaar te maken en het veiligheidsbewustzijn te verhogen.

 

9. Maak resultaten zichtbaar

Resultaten werken stimulerend om de veiligheid verder te verbeteren. Daarbij geldt: een beeld zegt meer dan 1000 woorden. Presenteer de resultaten dus op een visuele wijze bijvoorbeeld in grafieken.

 

10. Borg de veiligheidscultuur in een structuur

Tijdens een veiligheidsproject wordt een gedragsverandering gerealiseerd die op termijn een cultuurverandering tot gevolg kan hebben. Om de verandering van structurele aard te laten zijn, moet deze worden geborgd in de structuur van het bedrijf.

 

Meer informatie

Meer tips en tools kunt u vinden op www.arbonieuwestijl.nl.

 

Bronvermelding

* Amelsfoort, P, Het programmeren en regisseren van veranderingsprocessen, ST-Groep, 1998

* Berg, H. van der, Pranger, R, Veiligheid tussen de oren, versterken van de veiligheidscultuur: zo doe je dat, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2005

* De Caluwe en Vermaak, Leren veranderen, 1999

* Kotter, J, Leiderschap bij verandering, Academic Services, 2002

* Schein, EH., Organizational culture and leadership, 2e ed. San Francisco: Jossey-Bass, 1992

* Winsemius, P., Je gaat het pas zien als je het doorhebt. Over Cruijff en leiderschap. 2004

* Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Arbobalans 2004, 2005

* Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Arbobalans 2005, TNO, 2006

* European Agency for Safety and Health at Work, How to reduce workplace accidents, 2001

Reageer op dit artikel