artikel

LPG: geen vuiltje aan de lucht?

Warehousing Premium

Nu het binnenrijden met dieseltrucks verboden is, wint rijden met LPG-heftruck terrein. Een lastig fenomeen overschaduwt het succes van de schone verbranding: overmatige sludgevorming in de verdamper. Er zijn diverse theorieën en de vingers wijzen alle kanten op, maar wat is waar? Oordeelt u zelf.

Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in Transport&Opslag op 1 augustus 2006.

De Arbowet is duidelijk: handmatig tilwerk moet beperkt blijven tot 23 kg. Mede hierdoor zijn de lichtgewicht kunststof gasflessen voor LPG-trucks zeer populair. Afgevuld weegt de fles minder, dus zit je als gebruiker wettelijk goed. Bijkomend voordeel is dat je makkelijk kunt zien hoeveel gas er nog in de fles zit en dus niet wordt verrast door een lege tank. Helaas had de invoering van de betaalbare, lichte gasflessen een donkere keerzijde. Veel meer dan in het verleden ontstonden er problemen met heftrucks die rijden op LPG. Motoren gingen slechter lopen en deden al hakkelend en pingelend hun werk. In een aantal gevallen waren de trucks zelfs niet meer te starten. “Logisch dat veel gebruikers in eerste instantie de schuld bij de heftruckleveranciers legden”, reageert Rutger Kraai, productspecialist bij. “Jullie truck staat stil, dus het is een probleem van de machine.”

   

Onverzadigde elementen

Ook andere leveranciers van populaire LPGmerken, zoals Toyota en Hyster, kregen van hun klanten dezelfde opmerkingen te horen bij LPGtruckproblemen. De oorzaak van het probleem was sludgevorming in de verdamper. Deze afzetting leidt tot verstopping in klepjes en openingen waardoor de motor slecht

of helemaal niet meer wil lopen. Lang werd aangenomen dat het kunststof van het nieuwe type gasflessen debet was aan het ontstaan van sludge in de verdamper. Er zou sprake zijn van ongewenste chemische reacties van het composietmateriaal met de diverse gassen die samen LPG vormen, zoals propaan (95 procent) en andere componenten die altijd in het vloeibare gas aanwezig zijn. Propaan is echter een zeer zuiver én verzadigd component dat geen verbindingen of reacties aangaat met andere stoffen. Er moest dus worden gezocht in de richting van de onverzadigde elementen zoals propeen, buteen, en etheen. “Deze stoffen verdampen niet en kunnen in de eerste of tweede trap van de verdamper achterblijven”, stelt Roel Vermeulen, sales manager bij Impco-Beru Technologies, leverancier van LPG-systemen voor gebruik op heftrucks. “Analyses van sludge wijzen op de aanwezigheid van gepolymeriseerde onverzadigde koolwaterstoffen.” Een schone brandstof is een basisvoorwaarde voor een schone werking van het gassysteem. In tegenstelling tot in de VS is er bij onze normering voor LPG (EN 580) niets geformuleerd over de verhouding van verzadigde en onverzadigde componenten. “Er kan dus van alles in het gas zitten”, vat Vermeulen kort samen.

   
Samenwerking stokt

Na onderzoek binnen de brancheorganisatie BMWT concluderen de betrokkenen dat de wisselgasflessen e veel onverzadigde componenten bevatten. Wie daarvoor verantwoordelijk is, meldt men niet. Sterker nog, namen van gasleveranciers worden vermeden, of bij gebrek aan harde bewijzen, alleen ‘off the record’ genoemd. Volgens de BMWT kan er bij tussenopslag of menging vervuiling optreden. Restgassen, afkomstig uit schoongemaakte opslagtanks, bijmenging van gas van onbekende kwaliteit of oorsprong… niemand weet precies wat er gebeurt. De conclusie van de BMWT blijft dat het

 

Nederlandse propaan niet zo zuiver is als in andere landen zoals Duitsland en België.

De gasleveranciers zijn niet erg gelukkig met deze redenatie. Mias Krul, secretaris van de Vereniging van Vloeibaar Gas (VVG) waarbij circa 95 procent van alle gasleveranciers is aangesloten: “Het is gewoon niet waar dat ons product vervuild is. We vinden het bovendien heel jammer dat de beoogde samenwerking met de BMWT nooit van de grond gekomen is. Ondanks de gezamenlijke intentie om het probleem van sludgevorming goed in kaart te brengen. Als wij niet weten hoe groot het probleem is en waar het zich voordoet, is er voor ons ook niets te onderzoeken.” Om haar stelling kracht bij te zetten, verwijst de VVG naar de checklist, die in samenspraak met de BMWT is opgesteld, om via de heftruckleveranciers en hun klanten nauwkeurig in beeld te brengen wat het probleem is en waar de mogelijke oorzaak zou kunnen liggen. “We zijn nu anderhalf jaar verder en hebben geen enkel formulier ontvangen”, aldus Krul.

 

Struisvogelpolitiek

Bij de BMWT weet directeur Anton van Loon dat de bereidwilligheid van de lidbedrijven en hun klanten om aan het onderzoek mee te werken zo groot is als vooraf werd gedacht. “Blijkbaar wil niemand met de feiten naar buiten treden. Misschien is men bang voor negatieve aandacht voor het merk of de kwaliteit van de dienstverlening. Aangezien niemand iets meldt, denken we als brancheorganisatie dat

het probleem dan ook niet zo groot is.”

 

Tijdens deze periode van struisvogelpolitiek zochten de getroffen leveranciers verder naar oorzaken. Een te warme verdamper zou sludgevorming verergeren, vooral bij heftrucks die flink intensief worden ingezet. In de VS worden daarom vrijwel alle LPG-trucks voorzien van een thermostatisch geregelde koeling. In het onderzoek van de BMWT is dit meegenomen, maar zonder resultaat. Er werd steeds evenveel sludge in de verdamper aangetroffen.

Een andere technische oorzaak voor sludgevorming is het aanzuigen van gasdamp in plaats van vloeibaar gas in de verdamper. De aanzuigpijpjes in de kunststof flessen zouden te kort zijn geweest en zijn inmiddels vervangen door langere. Daarbij testte de BMWT een systeem dat dampvorming voorkomt en een behoorlijk vloeistofniveau in de fles bewaakt. Ook deze aanpak bracht geen verlaging van het aandeel sludge per kilogram gas. Bovendien menen veel betrokkenen dat ook de stalen flessen werden en worden leeggereden, zonder dat het sludgevorming oplevert.

 

Lichtpuntjes?

“Eerlijk gezegd zetten we enkele vraagtekens bij deze tests”, reageert Fred Geist, die bij Motrac-Linde het aanspreekpunt is voor technische vraagstukken. “Dampvorming is wel degelijk een probleemveroorzaker. Door de hogere druk van propaan sloegen de afnameventielen bij de kraan van de kunststof flessen gedeeltelijk dicht. Hierdoor gaat er geen vloeistof, maar gasdamp naar de verdampers en dat veroorzaakt sludge bij warmte. Kortstondig op damp rijden mag niet zo’n probleem zijn, langdurig rijden is dat wel. Daarom heeft Primagaz voor de kunststof flessen een ander afnameventiel in haar koppelingen geplaatst. We zijn nu praktisch van de problemen af.” Geist vindt het eveneens opvallend dat het sludgeprobleem zich vrijwel alleen voordoet bij wisselflessen van kunststof. Zowel in Nederland als in Duitsland doet het fenomeen zich bij het gebruik van stalen en aluminium flessen amper voor. Ook de thuistankers met een stationaire LPG-pomp rijden zonder sludge in de rondte. Het is voor hem dan ook een optelsom van probleemgevallen: een mogelijk niet al te schoon propaan, rijden op damp en de oplopende temperatuur in de verdampers. Norbert Romijn van Rijngas uit Dinxperlo voegt er nog een extra element aan toe: de invloed van zonlicht. Volgens Romijn gaan de onverzadigde delen in het gasmengels reacties aan onder invloed van licht. De chemicus van huis uit baseert zijn mening op een jarenlange ervaring op het chemielab van Esso. “Er ontbreekt nog sluitend onderzoek, maar het is een feit dat zonlicht een katalyserende werking heeft. Aardolie heeft jarenlang onder de grond in het donker gezeten. We raffineren het in het donker en stoppen het in donkere tanks en flessen. Nooit waren er problemen met overmatige sludgevorming, tot we de doorzichtige kunststof tanks gingen gebruiken.”

 

Tevreden overstappers

Argumenten zoals het binnenrijden met de trucks of het omsluiten van de tank in het chassis (zoals bij Linde-trucks) hebben voor Romijn geen waarde omdat de tijd dat de doorzichtige fles op de heftruck zit, relatief kort is. Het grootste deel van de tijd staat de tank in het licht tijdens afvulling, opslag en transport.

Rijngas beroept zich bovendien op diverse klanten die na een weinig succesvolle inzet van kunststof flessen, weer zijn overgestapt op ondoorzichtige flessen, in dit geval aluminium. “Wij waren direct van het probleem af”, reageert Jos Wanten, Hoofd Inkoop bij Euroceramic uit Belfeld. “Leverancier Barloworld adviseerde ons om over te stappen op de aluminium flessen. Die zijn even licht, dus arbotechnisch zijn we

even goed bezig.”

 

Dat het geleverde propaan van Rijngas uit andere bronnen afkomstig zou zijn, is volgens de betrokken gebruikers en Rijngas geen argument. “Vrijwel iedereen betrekt zijn LPG bij dezelfde raffinaderijen en die leveren alle een LPG met een propaanaandeel van minimaal 95 procent”, stelt Romijn. “Zolang we het gas zuiver houden, geen bijmenging plegen en het zonlicht weghouden, zullen we probleemloos op gas rijden. Natuurlijk is er onderhoud noodzakelijk, maar dat zou niet meer moeten zijn dan 1 keer per 1500 uur, ofwel 1 keer per jaar. Als je elke maand of zelfs elke week de verdamper moet reinigen, dan zit er echt iets fout.”

 

Lees ook het dossierartikel ‘Sludgevorming bij LPG vorkheftrucks’

 

Gewichtige keuzes

Naast staal kennen we ook de lichtere RVS, aluminium- en glasvezel/ composiet gasflessen. Een volle stalen gasfles weegt al gauw zo’n 40 kilogram. Al met al een heel gewicht om achter op de heftruck te krijgen. In een ideale situatie mag er volgens de Arbowetgeving maximaal 23 kilogram worden getild zonder gebruikmaking van hefhulpmiddelen. De glasvezel/composiet gastank weegt gevuld ongeveer 22 kilogram. Aluminium flessen zijn zelfs nog twee kilogram lichter en bevatten meer gas dan de glasvezel/composiet flessen. RVS flessen zijn eveneens erg licht en roesten niet, waarmee ze langer mee gaan dan de stalen exemplaren. In een RVS-tank gaat 11 kilogram LPG. Kunststof flessen zijn grotendeels doorzichtig, waarmee een brandstofmeter overbodig is. De doorzichtigheid maakt dat gasflessen wel kwetsbaar lijken, maar dat is slechts uiterlijke schijn. Ze voldoen aan alle huidige eisen. Een nadeel van composiet is wel dat serieuze beschadigingen soms niet opvallen; metaal deukt, composiet veert terug in de oorspronkelijke

staat, waarmee verzwakkingen worden gecamoufleerd.

 

Gasdepothouders

 

Onderstaand alfabetisch overzicht toont diverse LPG/propaan gasdepothouders en/of gaswisselflesleveranciers voor heftrucks. De specifieke links linken rechtstreeks door naar de desbetreffende heftruckgaspagina.

 

Bakker & Zn, Rhenen, http://www.bakkergas.nl/

specifiek: http://www.bakkergas.nl/heftruck.html

 

Benegas, Nijkerk, http://www.benegas.com/

BK Gas, Rotterdam, http://www.bkgas.nl/

BMWT, Leidschendam, http://www.bmwt.nl/

specifiek: http://www.bmwt.nl/templates/mercury.asp?page_id=2108&action=showcomps&type=&catid=25&subcatid=132

 

Boiten Heftruckgas, Stadskanaal, http://www.heftruck-gas.nl/

specifiek: http://www.heftruck-gas.nl/heftruckgas.php

 

Emgas, ‘s-Hertogenbosch, http://www.emgas.nl/

specifiek: http://www.emgas.nl/gassen/?page_id=11

 

Heftruckservice, Heeswijk-Dinther, http://www.heftruck-service.nl/

specifiek: http://www.heftruck-service.nl/store.php?crn=315

 

Holthausen Gassen, Hoogezand, http://www.gassen.holthausen.nl/

specifiek: http://gassen.holthausen.nl/#/Zakelijk/Heftruck_Gas

 

Jewa Gas, Wanssum, http://www.jewagas.nl/

specifiek: http://www.jewagas.nl/gassoorten/heftruckgas

 

Jora oliehandel, Oud-Gastel, http://www.joraoliehandel.nl/

specifiek: http://www.joraoliehandel.nl/website/jora-oliehandel/producten1/gasflessen/jora-heftruck-gasflessen.html

 

Kumoweld, Assen, http://www.kumoweld.nl/

specifiek: http://www.kumoweld.nl/?p=heftruckgas

 

Lastechniek Holland, IJsselstein, http://www.lastechniekholland.nl/

specifiek: http://www.lastechniekholland.nl/Heftruckgas.html

 

Van Meenen, Eeklo (B), http://www.vanmeenen.com/

specifiek: http://www.vanmeenen.com/LPG-autogas-Vlaanderen/lpg-hefvorken/index.htm

 

H.G. van Oorspronk, Klarenbeek, http://www.vanoorspronkolie.nl/

specifiek: http://vanoorspronkolie.nl/gas.php

 

Primagaz Nederland, Zutphen, http://www.primagaz.nl/

specifiek: http://www.primagaz.nl/zakelijk/vorkheftrucks.htm

http://www.primagaz.nl/zakelijk/vorkheftrucks/vulstations.htm

 

Robo Gas, Putten, http://www.robogas.nl/

 

Rijnen brandstoffen, Tilburg, www.rijnen-kolenenolie.nl/

specifiek: http://www.rijnen-kolenenolie.nl/gas/heftruckgas.html

 

Rijngas, Dinxperlo, http://www.rijngas.nl/

 

Schepers Gas, Enschede, http://www.schepersgas.nl/

specifiek: http://www.schepersgas.nl/default.aspx?id=31

 

Gebr. Slaats, Waalwijk, http://www.slaatswaalwijk.nl/

specifiek: http://www.slaatswaalwijk.nl/producten/primapower-lichtgewicht-heftrucktanks

 

Tatelaar, Didam, http://www.tatelaar.nl/

specifiek: http://www.tatelaar.nl/heftruck-gas.html

 

Voorne Gas, Vierpolders, http://www.voornegas.nl/

specifiek: http://www.voornegas.nl/heftruckgas

 

Vos, Purmerend, http://www.vospurmerend.nl/

specifiek: http://www.vospurmerend.nl/index.php?folder=gashandel&content=heftruck&menu=menu_2

 

H. de Vries & Zn, Midlum/Harlingen, http://www.hdevriesenzn.nl/

specifiek: http://www.hdevriesenzn.nl/home.htm

 

 

Reageer op dit artikel