blog

Blockchain: van hype tot supply chain revolutie (als u dat wilt)

Supply chain Premium 3118

Blockchain: van hype tot supply chain revolutie (als u dat wilt)

Je kunt tegenwoordig geen conferentie meer bezoeken of een vakpublicatie openslaan of het gaat over Blockchain. Terwijl de insiders van een ware supply chain revolutie spreken blijven de acties van de doorsnee logistiek & supply professional uit. We hebben immers al zo veel hypes voorbij zien komen en eerst maar eens de kat uit de boom kijken, nietwaar? Of is het deze keer anders?

Hoewel veel logistiek & supply chain professionals elke dag keihard werken om de benodigde topprestatie te leveren gaan de discussies op allerlei fora en websites toch vaak over hele andere zaken. De favoriete onderwerpen daar zijn technologieën die de toekomstige supply chain fundamenteel gaan veranderen; denk maar aan Big Data, 3-D printen, Internet-of-Things, Industry 4.0 en natuurlijk blockchain. Logistiekers die denken: “al die nieuwerwetse dingen; dat is de ver-van-mijn-bed show” hebben voorlopig niet eens ongelijk. Maar op termijn is dat een houding die de broodnodige innovatie belemmerd en zelf potentieel bedreigend kan zijn.

Kansen laten liggen

Een bekend probleem met technologische innovatie is dat de lange termijn impact vaak onderschat wordt. Omdat na alle aanvankelijke aandacht (de hype) de eerste resultaten vaak tegenvallen denkt men vaak dat het niet zo’n vaart zal lopen en ebt de aandacht bij het grote publiek weg (en verzand de innovatie in de zogenaamde ‘valley of dead’). Maar ondertussen ontwikkelen de ‘believers’ de techniek in rap tempo door. En als je dan te laat weer aanhaakt dan val je om (zoals bijvoorbeeld Blockbuster, Kodak en Nokia). Of je laat grote kansen liggen. Zo zijn pas na het barsten van de gehypte internet-bubbel rond het jaar 2000 de huidige webbased giganten als Facebook, Google, Uber en Airbnb ontstaan.

Hoe zit dat dan met blockchain?

Gezien de huidige enorme aandacht en de nog spaarzame daadwerkelijke toepassingen kunnen we gerust spreken van een hype. Maar bij die observatie kunnen we het dus niet laten. Het is van belang om de potentie van blockchain voor de toekomstige supply chains op waarde te schatten los van de huidige tamtam. En ook om een realistisch inzicht te verwerven over de ontwikkelingen die nog nodig zijn om daadwerkelijk tot de voorspelde supply chain revolutie te komen.

Digitale database – decentraal bijgehouden

Blockchain is een tamelijk ingewikkeld technisch concept. Maar de essentie is dat het een soort digitale database is die decentraal (in een computernetwerk) wordt bijgehouden waardoor de gegevens niet manipuleerbaar zijn. Voor supply chains is de belangrijkste toepassing dat er middels het aaneenrijgen van brokken data (vandaar de naam blockchain) een ‘paspoort’ van producten komt waarin alle activiteiten en transacties van alle ketenpartijen staan opgenomen. Door de daarmee verkregen ‘end-to-end supply chain visability’ worden langgekoesterde wensen als veiligheid, betrouwbaarheid, verantwoordelijkheid en transparantie door de hele voortbrengingsketen heen gecreëerd.

Voorbeelden

Een paar voorbeelden kunnen deze voordelen toelichten. Zo bestaat er binnen de diamantketen van oudsher een groot risico van louche handelaren, namaak en witwaspraktijken; met Blockchain echter komen zulke malversaties onmiddellijk aan het licht. Ook voedselveiligheid is enorm gediend met Blockchain. Zo was bijvoorbeeld bij de fipronil affaire en bij problemen met de EHEC-bacterie lange tijd niet duidelijk waar de bron van de besmetting nu precies zat waardoor er voor alle zekerheid werd overgegaan tot het overbodig doordraaien van ‘onzekere’ producten. Met blockchain weten we echter onmiddellijk waar wat vandaan komt.

Vertrouwen

Andersom kan blockchain ook heel veel vertrouwen genereren door te laten zien dat producten die als biologisch verkocht worden ook daadwerkelijk op die manier geproduceerd zijn. Soortgelijke voordelen zijn er voor slavenvrije chocolade, kleding die onder goede arbeidsomstandigheden (en zonder kinderarbeid) worden geproduceerd en conflictvrije mineralen. En ook kan blockchain bijdragen aan een ‘eerlijker’ verdeling van de opbrengsten tussen de ketenpartijen, bijvoorbeeld door in de koffieketen de boeren beter te belonen.

Standaardisatie

Voor de hand liggend, maar daarom niet minder belangrijk, is dat Blockchain gebruik maakt van digitale data. En omdat de hele supply chain is aangehaakt is een zekere mate van standaardisatie van die data noodzakelijk. Het hoeft weinig betoog dat een digitalisering en standaardisatie van de informatiestroom grote voordelen heeft voor alle ketenpartijen. Zo kenmerkt het internationale handelsverkeer zich vaak door wirwar van allemaal verschillende procedures, protocollen en noodzakelijke papieren. Hier eenheid in aanbrengen is dus zeer gewenst.

Stromen

Daar komt nog een bij dat niet alleen de transactiekosten in de informatiestroom verlaagd worden maar dat met betere informatie ook de goederenstroom beter bestuurd kan worden (lagere voorraden, betere leverbetrouwbaarheid). En ook de financiële supply chain stroom vaart wel bij Blockchain. Omdat allerlei checks & balances door een ‘trusted 3rd pary’ niet meer nodig zijn en door gebruik te maken van ingebouwde ‘smart contracts’ ontstaan nieuwe voordelige Supply Chain Finance mogelijkheden.

Kinderschoenen

Samenvattend kan worden gesteld dat Blockchain voor vele verschillende ketens enorme potentiële voordelen in zich herbergt. Tegelijkertijd moet ook worden gesteld dat de Blockchain technologie nog maar in de kinderschoenen staat. Binnen de logistiek zijn er weliswaar de nodige initiatieven op macro- (logistieke sector), meso- (haven) en microniveau (logistiek dienstverlener) maar deze zitten vooralsnog vooral in de experimentele fase.

Netwerkeffect

Ook kan worden opgemerkt dat de toepassing van Blockchain ook nog de nodige uitdagingen kent. Er is sowieso al een tekort aan technisch opgeleide mensen maar die heb je toch echt nodig. Ook is er wel heel veel computerkracht nodig om Blockchain te laten werken. Bovendien is het zogenaamde netwerkeffect van toepassing: een organisatie heeft pas echt iets aan Blockchain als er veel gebruikers zijn maar om die vele gebruikers te vinden zullen er een paar moeten beginnen die er dan dus (nog) niet zo veel aan hebben. Ook het realiseren van een algemeen geadopteerde standaard is even wenselijk als moeilijk te realiseren.

Zwakste schakel

Hoewel Blockchain de keten sneller, beter, goedkoper, eerlijker en duurzamer kan laten functioneren staan lang niet alle organisaties te trappelen om aan ketentransparantie mee te werken. Dat geldt al helemaal voor bedrijven waarbij het huidige businessmodel op de tocht komt te staan, zoals bij organisaties die nu de 3rd trusted party zijn (zoals banken, auditors en certificerende instanties). Ook zijn er organisaties wiens bestaan is gebouwd op de bestaande intransparantie (zoals freight forwarders) en/of die liever gebruik maken van de eigen standaarden. Het probleem is dat ook een Blockchain zo sterk is als de zwakste schakel; als niet iedereen mee doet is Blockchain niet (of in ieder geval veel minder) bruikbaar.

Weerstand

Misschien wel de allerbelangrijkste beperking zit echter bij de mensen die Blockchain zouden moeten implementeren. Elke verandering, zelfs een evidente verbetering, brengt de nodige weerstand met zich mee. En tenzij er een grote crisis is die onmiddellijke actie vereist komen mensen maar moeilijk in beweging. Dat geldt zeker voor de gemiddelde logistiek of supply chain professional; die zijn immers druk genoeg en houden zich het liefst bezig met concrete zaken die op korte termijn al resultaat laten zien. En blockchain valt helaas niet in die categorie.

Zijlijn

Concluderend kan worden gesteld dat blockchain een geweldige potentie heeft voor betere supply chains maar dat om het echt zo ver te brengen er nog heel veel moet gebeuren. Maar daartoe kunnen logistiekers niet aan de zijlijn blijven staan. Zowel voor de toepassing van blockchain binnen supply chains vorm te geven, als om de bedreigingen vroegtijdig in te schatten, als voor het kunnen aangrijpen van alle nieuwe kansen die zich gaan voordoen, is actieve participatie vanuit de professional essentieel. Kortom: blockchain wordt een supply chain revolutie, maar alleen als u dat wilt.

Auteur: Prof. Jack van der Veen, hoogleraar supply chain management aan Nyenrode Business University

Reageer op dit artikel