blog

Hoe Zalando, Ahold, Amazon en Ikea de logistiek verschralen

Supply chain

In Van Dale wordt schraal gedefinieerd als ‘weinig vlees of vet op de beenderen hebbende’. Deze situatie doet zich steeds meer voor bij de logistiek van een aantal bedrijven. Vooral grote internationale bedrijven die actief zijn in de retaildistributie kwamen negatief in het nieuws, doordat zij medewerkers en toeleveranciers zouden uitbuiten. Het lijkt wel of we doorgeslagen zijn in efficiency en daardoor terecht komen in een corporate anorexia.

Hoe Zalando, Ahold, Amazon en Ikea de logistiek verschralen

Het leek me goed om dit thema eens nader te belichten nu Zalando weer negatief in het nieuws is. Eerst maak ik een analyse van de situatie bij die bedrijven en daarna ga ik op zoek naar nieuw licht. Daarbij wil ik u uitdagen om met mij op zoek te gaan naar nieuwe wegen voor onze logistieke ketens. Het zoeken is vooral gericht op het toevoegen van waarde voor de klant. Dat pleit dus voor lean denken in de ware zin des woords, zonder schraalheid.

Begin 2013 kwamen er diverse verhalen in de pers naar boven over de arbeidsomstandigheden bij de logistiek van bekende bedrijven. De NRC berichtte hierover: “Na Amazon en Ahold lag onlangs ook Zalando onder vuur vanwege de werkomstandigheden in de distributiecentra.” Ook is het, op dit moment van schrijven, nog kort geleden dat Ikea in de pers werd aangevallen, zoals verwoord bij Logistiek.nl: Vakbond beschuldigt Ikea van uitbuiting chauffeurs. Het leek me, gezien de recente onrust over de bezuinigingen in de logistiek, zinnig om de situatie bij bekende bedrijven eens te belichten en verder met u over de horizon te kijken naar mogelijke verbeterprocessen.

Op welke kleintjes let Ahold?

Dat Ahold wil bezuinigen mag geen verrassing heten. In 2009 werd al in Logistiek.NL aangekondigd: “Ahold wil 350 miljoen bezuinigen in drie jaar“. Het is moeilijk te achterhalen of deze doelstellingen nu al zijn waargemaakt. In 2012 werd er melding gemaakt: “AH bespaart veertien miljoen euro op logistiek“. Eind 2012 meldt Albert Heijn dat het fors wil investeren in de supply chain. Dat zal, volgens het persbericht, vooral gebeuren door mechanisatie.

Zowel distributiemedewerkers als flexwerkers trekken in maart en mei van 2013 aan de bel. De maat lijkt vol te zijn bij de betrokken medewerkers in de distributiecentra. In september meldt het CNV dat er nog geen zicht is op een overeenkomst met de vakbonden.

De vraag is waar de grens ligt in het verlagen van de kosten van deze medewerkers. Gaan we na de Polen over naar de Bulgaren en Roemenen nu de grens per 1 januari voor hen wordt open gesteld? In Elsevier wordt gesteld dat het daarmee onontkoombaar wordt om het minimumloon te verlagen. Dan is er dit jaar ook nog eens een prijzenoorlog gestart door Albert Heijn. Walther Ploos van Amstel vraagt zich in september zelfs af: “Albert Heijn: prijzenoorlog of kostenoorlog?“. Zijn verwachting in dit stuk is: “De prijzenoorlog wordt een titanenstrijd tussen de productieketens van Lidl en Albert Heijn“. Het lijkt er dus op dat er bij Albert Heijn nog het nodige te gebeuren staat. De bodem van het loonpeil komt in zicht en daar zal een creatieve oplossing voor moeten worden gezocht. Het woord is aan u, leveranciers van mechanische (hulp)middelen, om de productiviteit bij Albert Heijn te helpen verhogen. Daar hebben we wel slimme logistici voor nodig.

Verlegd Amazon haar grenzen?

In maart 2012 nam Amazon Kiva Systems over. Zij gaan zo waarschijnlijk mensen vervangen door relatief eenvoudige robotachtige voertuigen die rekken met goederen op een intelligente wijze verplaatsen. De loopafstanden in distributie worden zo geminimaliseerd. In november 2013 kondigde Amazon de bouw aan van een 95.000 vierkante meter groot DC in Polen, dat ontwikkeld wordt door Goodman. Tot zover de plannen, maar in werkelijkheid loopt het allemaal nog niet zo lekker bij de DC’s van Amazon.

Eind november 2013 blijkt dat een BBC-journalist ‘gesloopt’ is na orderpicken bij Amazon. De onrust neemt snel toe. Duitse Amazon-medewerkers leggen op maandag 16 december hun werk neer om salarisredenen.

Dat lijkt uit de hand te lopen en Amazon dankt net voor kerst 600 Duitse werknemers af. Waar gaat het heen met de logistiek en in het bijzonder de material handling? Ronald de Roos betoogt in een blog, als reactie op de situatie bij Amazon, dat door meer aandacht voor de fysieke inrichting van het magazijn (in combinatie met slimme installaties) veel productiviteitswinst kan worden bereikt. Hoeveel rek zit er nog in de medewerkers? Zo kunnen we toch niet doorgaan? Moet er misschien bij Lean and Green een kenmerk voor sociale verantwoordelijkheid in de supply chain worden opgenomen? Bij de kledingindustrie kennen we al diverse gedragscodes zoals Fairwear. Hoe gaan we om met maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) in de logistieke keten? Moet MVO Nederland in uw ogen hier meer aandacht aan gaan besteden?

Slaat de zuinigheid bij Ikea door?

Het is algemeen bekend dat Ikea in alle opzichten werkt aan een zuinig imago. In het artikel: “Bij Ikea mag je geen BMW” wordt dit nog eens haarfijn beschreven. Dit komt door de geest van Ingvar Kamprad, de oprichter van de Zweedse meubelgigant. De oorsprong van zijn houding ligt in zijn afkomst vanuit een plattelandsomgeving. Hij zet dit consequent door en gedraagt zich zelf ook nog steeds zo. Dit lijkt tot op heden goed te werken en levert in Nederland de waardering op als één van de beste werkgevers. Maar nog slechts enkele dagen geleden konden we het volgende lezen: “Vakbond beschuldigt Ikea van uitbuiting chauffeurs“.

Nu betreft deze situatie geen eigen medewerkers, maar Ikea dient toch ook de verantwoordelijkheid in de keten voor haar rekening te nemen? Hoe ver gaan we in het uitknijpen van de logistieke dienstverleners? Zijn er te veel, of moet de overheid ingrijpen door het minimum aan looneisen verder aan te scherpen?

Slaat Zalando een eigen weg in?

Eind 2012 kwam in een documentaire van de Duitse ADR aan het licht wat er mis was bij het dc van Docdata waar Zalando de goederen liet distribueren. Begin 2013 berichtte de Nederlandse journalist Van Gent over zijn ervaringen als werknemer bij Zalando in de vorm van ‘moderne slavernij’. In een artikel van Quote wordt enige tijd later -door de woordvoerder van Zalando- gesteld, dat de arbeidsomstandigheden sterk zijn verbeterd: “We zullen transparant blijven in de toekomst”.

In een recent lezenswaardig interview met het Duitse Handelsblatt geeft Zalando toe dat het logistieke proces hun te veel werd: „Wir sind nicht perfekt”. In hun ogen hadden ze te weinig vat op de uitbestedingen en ze nemen nu het heft weer in eigen handen. Is dit misschien een trend om het proces weer beter in de hand te kunnen houden? Zijn we met de uitbesteding misschien te ver gegaan in onze logistieke keten? Zalando heeft inmiddels twee nieuwe dc’s in Erfurt (75.000 m2) en Mönchengladbach (120.000 m2) opgezet. Is logistiek in de e-commerce misschien toch wel zo belangrijk, dat deze processen -net zoals bij Wehkamp- in eigen hand moet worden gehouden? Geldt dat pas bij een bepaalde schaalgrootte? En kan het probleem wel worden opgelost met steeds harder lopende medewerkers? Recent werd bekend dat een medewerkster van Zalando 27 kilometer per dag moet lopen. Wanneer wordt duidelijk wat een medewerker nog aan kan?

Waarom wachten we tot de logistieke pan overkookt?

De logistiek bij bovengenoemde bedrijven staat de laatste jaren sterk onder druk. Het wordt hoog tijd om aan de alarmbel te trekken. Blijf toch niet langer rommelen in de loonmarge. De bodem komt in zicht. We kunnen toch niet eindeloos werknemers uit het oosten blijven importeren? Het verplaatsen van dc’s is ook maar een tijdelijke optie: de lonen gaan daar ook stijgen, zoals nu al in Polen blijkt. Dc’s moet je trouwens daar vestigen waar de logistieke flow is. Zeehavens zoals Antwerpen en Rotterdam en de route naar de klant, blijken al jaren een magneet te zijn voor dc’s.

Pak het probleem bij de wortels aan. Nadruk leggen op alleen efficiency leidt tot een doodlopende weg. Je moet ook innovatief vermogen gebruiken zoals in de afbeelding van Prof. Baken wordt aangegeven:

De oplossing zit in de wijze van het toepassen van innovatief vermogen. Daarvoor gaan we weer eens bij Toyota kijken.

Als je namelijk aan schraalheid leidt moet je net zoals Toyota gaan denken aan autonomation, ook wel jidoka genoemd. Dit kan het beste worden omschreven als automatisering met een menselijke benadering. Het is eigenlijk innoveren in kleine stappen. Op de site van Toyota Material Handling is hier veel meer over te vinden: Jidoka is met JIT één van de twee pijlers van het Toyota Production System (TPS).

Volautomatische intralogistieke machine

Er moet echter nog meer gaan gebeuren. Jungheinrich gaf enkele maanden geleden aan het warehouse te zien als een mogelijk volautomatische intralogistieke machine. Misschien heb je over enkele jaren helemaal geen vorkheftrucks meer nodig.  Er zijn al bedrijven die deze vorkheftrucks op de afvoerlijst hebben staan. Logistieke organisaties worden als gestroomlijnde fabrieken. Dan moet je heel anders gaan denken. Ga eens op bezoek bij een echt lean opgebouwde fabriek. Daar loopt alles gesmeerd zonder schraal te zijn. Daar wordt geld gereserveerd voor innovatie en er is personeel dat zich richt op procesverbeteringen. Kijkt u eens naar de verhouding tussen spierballen en hersenen.

Bij diverse ondernemingen in ons land zie je al enorme veranderingen. Wat denkt u bijvoorbeeld van de Technische Unie en Wehkamp? Daar komen steeds meer hoogopgeleiden binnen en ze werken ook nauw samen met hogescholen en universiteiten. Bij die bedrijven horen we trouwens verrassend weinig over misstanden bij werkomstandigheden. Hoe zou dat nu komen? Natuurlijk ben ik ook benieuwd naar uw mening. Zijn we doorgeslagen? En wat gaat u nu doen? Graag zie ik uw opbouwende mening hieronder.

Lees ook: Drie methoden om logistieke verschraling te keren

Reageer op dit artikel