blog

Cradle-to-cradle: afval eindeloos herbruikbaar

Supply chain

Cradle-to-cradle: afval eindeloos herbruikbaar

Het cradle-to-cradle-denken (C2C) komt steeds meer in de belangstelling als middel om duurzame productieprocessen bij bedrijven in te voeren. In dit concept worden producten ontworpen en gemaakt van verantwoorde en waar mogelijk volledig afbreekbare materialen, die steeds weer kunnen worden teruggegeven aan technische of biologische kringlopen. Wat betekent dit voor de logistiek manager?

Zo blijven materialen eindeloos herbruikbaar, en is afval infeite energie of voedsel geworden. De chemicus Michael Braungart heeft samen met architect William McDonough in 2002 een baanbrekend boek over C2C geschreven, en het concept is het laatste jaar behoorlijk populair geworden.

 

Enkele Nederlandse voorbeelden van C2C zijn:

 

  • kopieermachineproducent Océ haalt al tientallen jaren het overgrote deel van haar business-to-business kopieerapparaten terug en hergebruikt de meer complexe onderdelen waar mogelijk. Dat maakt het bijvoorbeeld mogelijk om als product geen kopieerapparaat te verkopen, maar kopieercapaciteit (een contract voor x eurocent voor y kopieën per jaar);
  • in de Nederlandse catalogus 2007/2008 van IKEA staat bij meer dan 1.000 producten vermeld dat ze van vernieuwbare materialen gemaakt zijn en separeerbaar zijn voor het winnen van materiaal en energie;
  • de smoothieproducent Innocent Drinks (twee miljoen smoothies per week) gebruikt 100 procent herbruikbaar PET-materiaal voor hun drinkflesjes;
  • daarnaast omarmen regionale clusters het C2C-concept als model voor duurzame ontwikkeling. Zo is onder meer de regio Venlo vastbesloten om voor de realisatie van Greenport Venlo en Floriade 2012 vol in te zetten op duurzaam ontwerp en hergebruik van alle materialen.

 

Wij kunnen vaststellen dat de C2C-visie op productieprocessen in Nederland langzaam maar zeker terrein wint. En dat biedt ook kansen voo rlogistieke managers, omdat voor een effectieve toepassing van C2C de retourketen compleet gesloten moet zijn. Specialisten vereist, dus.

 

Is er verschil met traditionele recycling?

Toen ik ruim een jaar geleden voor het eerst van het C2C-concept hoorde dacht ik: “Dat is simpelweg productrecycling in een nieuw jasje.” Ga maar na: een bedrijf als Océ zamelt tenslotte al minstens tien jaar haar producten in om de meest waardevolle componenten waar mogelijk te hergebruiken. Kortom: what’s new? Als je het in detail doorneemt, blijken er toch belangrijke verschillen tussen het C2C-concept en traditionele recycling (PET-flessen of metalen) te bestaan.

 

Traditioneel

Bij traditionele recycling gaat de kwaliteit van de grondstof vrijwel altijd achteruit door vermengen met materiaal van een lagere kwaliteit of bijvoorbeeld een andere kleur, waardoor ‘downgrading’ ontstaat. Dit gaat door totdat de kwaliteit dusdanig slecht is dat het gestort of verbrand moet worden. Recycling op de traditionele manier is zo bezien in feite een complexe logistieke operatie om het storten of verbranden uit te stellen. Dit speelt bijvoorbeeld sterk bij het recyclen van papier, waar de inkt en coatings voor verontreinigingen zorgen en er relatief veel chemicaliën toegevoegd moeten worden om het  opnieuw te gebruiken. Hetzelfde geldt bij het recyclen van bijvoorbeeld PET-flessen en metalen.

 

In de C2C-toepassing wordt er materiaal voor het product gekozen dat vanaf het begin de gewenste vernieuwbare eigenschappen heeft. Bij einde vande levensduur is dit materiaal ‘voedsel’ voor een nieuw product, zonder verlies van kwaliteit, of biologisch afbreekbaar en dus voedsel voor de natuur. Er is ook meer en meer sprake van ‘design for remanufacturing’, wat betekent dat eral bij het ontwerp rekening wordt gehouden met het feit dat componenten hergebruikt gaan worden.

 

C2C vraagt herdenken

C2C is dus meer dan traditionele recycling. Het invoeren van C2C in de productiefilosofie van een bedrijf vraagt om het compleet herdenken en -inrichten van productontwikkeling en de bijbehorende productieprocessen, en dat is niet gemakkelijk. Maar het kan wel: naast de reeds genoemde bedrijven is ook Nike een bekende voorloper in C2C-denken. De Nike Considered (www.nikeconsidered.com)  is een eerste prototype van een schoen die geheel is gemaakt van biologisch afbreekbare materialen in combinatie met gerecycled rubber van oude schoenen.

 

2008: C2C net uit startblokken

Er zijn inspirerende voorbeelden van C2C-toepassingen, maar op dit moment worden nog vaak dezelfde bedrijven genoemd. Dat maakt ons altijd wat sceptisch: hoe ver is het gemiddelde bedrijf begin 2008 met het C2C-denken? In Nederland is hier nog nauwelijks onderzoek naar gedaan, en hard cijfermateriaal is niet aanwezig. In de Verenigde Staten en Canada is men wat verder, en is eind 2007 een enquête gehouden onder 120 producenten en winkelketens om de stand van zaken bij 30 C2C-toepassingen te meten.

 

Resultaten

De resultaten van deze enquête laten zien dat C2C nog maar net uit de startblokken komt. Verreweg de meeste bedrijven zitten nog in het stadium van energie- en waterbesparing en vaak gedeeltelijke traditionele recycling van vooral verpakkingsmaterialen. Slechts vijf procent van de ondervraagden had de stap gemaakt naar C2C-innovatie in productontwerp, en aldus getracht de kringloop te sluiten. Deze vijf procent kan bovendien nog met een korreltje zout genomen worden, want net zoals Nike zullen de meeste bedrijven niet hun hele assortiment volgens C2C produceren. Opmerkelijk was verder nog dat geen enkel bedrijf in deze enquête zonnepanelen of windmolens gebruikte!

 

De enquête laat verder zien dat een behoorlijk aantal van de producenten in Noord-Amerika aan het nadenken zijn over de invoering van C2C-maatregelen. Ruim eenderde van de ondervraagden is aan het nadenken, en dit laat zien dat er een potentiële markt is. Het echt goed sluitend krijgen van kringlopen vraagtechter een nieuwe manier van denken en samenwerken, waarvoor nieuwe businessmodellen en andere contractvormen vereist zijn. Liggen er mogelijkheden voor logistieke managers binnen productiebedrijven of logistieke dienstverleners om deze uitdaging op te pakken?

 

Vier praktische kansen

De waarde en complexiteit van het product is vaak een graadmeter voor de mogelijkheden voor logistiek op maat voor C2C-processen:

 

  • de meer waardevolle en complexe producten komen meestal in een technische C2C-kringloop, waarbij de materialen gescheiden en idealiter 100 procent gerecycled worden. Hierbij kan vooral worden gedacht aan samengestelde producten, zoals elektronica en auto’s;
  • voor de meer uniforme en minder complexe producten is een biologische C2C-kringloop geschikt, waarbij de producten afbreekbaar zijn tot losse componenten. Denk hierbij aan boeken, schoenen en T-shirts. Daarnaast zijn vooral de verpakkingen hierbij een grote markt, zeker omdat deze regelmatig als zwerfafval in het milieu terecht kunnen komen en de levensduur van de verpakking die van de inhoud soms vele malen overtreft;
  • er zijn op termijn ook combinaties mogelijk van technische en biologische kringlopen voor producten, bijvoorbeeld voor meer complexe producten die biologische afbreekbare componenten kunnen bevatten.

 

Vanuit deze mogelijkheden gedacht kunnen logistieke managers bij een groot aantal producten kansen onderscheiden om op C2C-processen in te spelen. Er zijn vier praktische kansen te onderscheiden, gerangschikt op basis van de mate van invloed voor een logistieke manager:

 

1. Aanbieden van klimaatneutraal/-positief transport

Bij deze eerste kans wordt de schadelijke uitstoot van vrachtwagens zoveel mogelijk verminderd en op de lange termijn actief tegengegaan. Een vermindering van de schadelijke uitstoot kan bereikt worden door onder meer efficiënt voertuig- en motorontwerp, en optimalisatie en bundeling van transportstromen. De resterende uitstoot wordt dan gecompenseerd met een klimaatneutraal programma. Verschillende grotere bedrijven (DHL, TNT),maar ook mkb’ers (Boekhout Transport), bieden dit momenteel reeds aan, ook vanuit de overtuiging dat je bij je eigen processen moet beginnen alvorens je je klanten verder kan ondersteunen bij C2C-oplossingen.

 

Een interessant nieuwe ontwikkeling op dit vlak is die van de Hytruck, een licht distributievoertuig (7,5 ton) dat op waterstof rijdt en dus geen CO2-uitstoot kent (www.hytruck.nl). Nog een stap verder in dit denken is het aanbieden van klimaatpositief transport, dat je op de lange termijn zou kunnen bereiken door een speciale ‘coating’ op de vrachtwagen aan te brengen die fijnstofdeeltjes opvangt.

 

2. Inzetten op gebruik C2C-verpakkingen en ladingdragers

Bij deze tweede kans kunnen managers een stap verder gaan door bij verpakkingen en in de handling van producten bij te dragen aan het C2C-proces. Plastic flacons kunnen worden gemaakt van afbreekbaar materiaal, terwijl karton met zo min mogelijk inkt en coating gedrukt kan worden. Ook ladingdragers als pallets en kratten kunnen van biologisch afbreekbaar materiaal gemaakt worden.

 

3. Logistiek beheersen van sluitende technische en biologische recycling

Deze derde kans behelst het opzetten en uitvoeren van een 100 procent sluitende recycling van apparaten/onderdelen, zowel voor complexe apparatuur (auto, wit/bruingoed en elektronica) in een technische kringloop als biologisch afbreekbare producten. Vooral in het sluiten van de technische kringloop hebben Nederlandse bedrijven een leidende rol in Europa, zoals voor auto’s waar meer dan 85 procent van de materialen gerecycled en hergebruikt wordt (Stichting ARN). Deze leidende rol kan ook voor C2C-processen verder worden uitgebouwd, ook omdat bedrijven meer en meer producten van hernieuwbare materialen uitbrengen, maar de recycling vaak nog niet sluitend opgezet hebben.

 

4. Inzetten van logistieke kennis bij C2C-productontwerp

De laatste kans betreft het bijdragen aan C2C-productontwerp vanuit een logistieke invalshoek, om zo de C2C-kringloop (zowel technische als biologisch) te kunnen sluiten. Dit gebeurt nog relatief weinig, terwijl het een grote marktkans is voor ondernemers. Een voorbeeld: meer dan 1.000 producten uit de Nederlandse Ikea-catalogus zijn hernieuwbaar en separeerbaar. De vraag is hoe deze producten na gebruik logistiek ingezameld en tot nieuwe producten/grondstoffen verwerkt gaan worden. Hieruit kunnen logistieke eisen komen voor het C2C-productieproces: zijn de producten stapelbaar/samen te persen, welke mate van vermenging is mogelijk, et cetera.

 

 

Vijf praktische C2C-tips voor logistieke managers

Het grijpen van deze kansen om vanuit de logistiek de invoer van C2C-processen in ketens te ondersteunen is in de praktijk niet gemakkelijk. He taanpassen van de huidige productie- en logistieke processen bij bedrijven kost vaak veel tijd en moeite. Multinationals als Kimberly Clark en Unilever hebben er bijvoorbeeld ruim twee jaar over gedaan om het Manufacturing Consolidation Center, een succesvolle logistieke samenwerking in warehousing en distributie, op te zetten. Toch zien we nu de eerste grotere bedrijven en MKB-ers in Nederland al stappen in C2C zetten. Wij hebben de volgende vijf tips voor logistieke managers om hierop in te spelen en deze partijen te bedienen:

 

Tip 1: Probeer een samenwerking met productontwerpers op te zetten voor C2C-processen

Een effectieve logistiek kan een grote bijdrage leveren aan succesvolle C2C-ontwerpen bij bedrijven, zie het voorbeeld van Ikea. De bijdrage van logistiek in effectief C2C wordt door onbekendheid vaak nog onderschat door productontwerpers. Retourlogistiek van producten (lees: grondstoffen van vergelijkbare kwaliteit als nieuw ingekocht materiaal) is echter cruciaal voor het C2C-concept. Er ligt een duidelijke uitdaging voor logistieke managers om hen te overtuigen van dit belang, zodat men bij productontwerp ook de logistieke bijdrage in C2C mee kan nemen.

 

Tip 2: Onderneem actie om tot klimaatneutraal en op termijn positief transport te komen

Transport is voor de buitenwereld één van de meest zichtbare veroorzakers van CO2-emissies. Door het opzetten van een klimaatneutraal transportprogramma (moderne zuinige voertuigen, te optimaliseren naar beladingsgraad, aanplanten van bossen) kan de logistieke manager laten zien dat de eerste stappen richting C2C al gezet worden en de CO2-uitstoot wordt beperkt. Echter, in feite bestaat klimaatneutraal transport niet als gebruikt gemaakt wordt van diesel, omdat er een fossiele grondstof wordt verbrand en in uitlaatgas wordt omgezet. De ontwikkeling van de met waterstof aangedreven Hytruck, die per definitie geen CO2-uitstoot kent, is een daadwerkelijke stap richting klimaatneutraal transport. Het minimaliseren en neutraliseren van de totale CO2-uitstoot is een van de eerste stappen die een logistieke manager kan zetten richting een C2C-manier van ondernemen. Dit vormt ook de opstap tot het klimaatpositieve transport op de lange termijn, dat via toepassing van bijvoorbeeld speciale coatings op de vrachtwagen fijnstofdeeltjes zou kunnen wegvangen.

 

Tip 3: Bedenk zelf C2C-mogelijkheden voor verpakkingen en ladingdragers

Verpakkingen en ladingdragers spelen een belangrijke rol in een efficiënt logistiek proces. In de huidige samenleving zijn verpakkingen vaak om marketingredenen overgedimensioneerd, bijvoorbeeld een shampoofles, en dit levert per definitie onnodige uitstoot op. De logistieke manager weet vaak het beste wat de gevolgen zijn van veranderingen in verschijningsvorm of materiaal van verpakkingen en ladingdragers. Op basis van deze kennis kan hij praktische C2C-verbetervoorstellen doen, of productontwerpers adviseren over de praktische mogelijkheden.

 

Tip 4: Probeer onderscheidend te zijn in een specifieke vorm van kringlooplogistiek

Retourlogistiek is geen nieuw specialisme voor Nederlandse bedrijven, zowel producenten als dienstverleners zijn in sommige gevallen al vergevorderd met het sluiten van kringlopen. C2C vereist nu dat producten 100 procent gerecycled worden en in de retourlogistiek geen verontreinigingen kennen. Dit stelt nieuwe scherpere eisen, terwijl ook het sluiten van de kringloop van biologisch materiaal nieuwe logistieke specialismen vereist. Er zijn hierdoor nieuwe businessmodellen mogelijk, bijvoorbeeld in plaats van het verkopen van een stoel, nu het verkopen van “10.000 maal zitten”. Door logistieke kennis en C2C-denken te combineren kunnen managers deze kans grijpen.

 

Tip 5: Communiceer de logistieke bijdrage aan C2C-processen aan een breed publiek

Vanuit logistiek kan er veel aan C2C-processen bijgedragen worden, maar deze bijdrage blijft in de keten en bij de buitenwereld vaak nog onderbelicht. De focus bij C2C ligt momenteel helaas vaak uitsluitend op het productontwerp. De logistieke manager dient na te gaan waar in het bedrijf logistieke C2C-winstkansen liggen, en kan op basis hiervan (deel)projecten in transport en verpakkingen op een rij zetten en communiceren, zodat deze bijdrage meer (h)erkend wordt. Op deze wijze zal logistiek ook meer integraal worden meegenomen bij verdere C2C-initiatieven.

 

Samen met Capgemini doet TNO op initiatief van EVO en met ondersteuning van het Project Duurzame Logistiek (Connekt) onderzoek naar de praktische bijdrage die logistieke managers kunnen leveren aan het opzetten van C2C-processen in Nederlandse ketens.

 

Dit artikel is geschreven met medewerking van TNO-collega’s Frank van Lange, Helma Luiten, Bas van der Moolen en Lori Tavasszy.

 

Dinsdag 15 april 2008 om 16.00 uur: Via een live uitzending op Logistiek.nl kunt u meepraten over het actuele thema duurzaamheid

Reageer op dit artikel