blog

Is de robotangst van minister Asscher terecht?

carrière & mensen

Is de robotangst van minister Asscher terecht?

Minister Lodewijk Asscher (SWZ) heeft zich de afgelopen week geuit over het gebruik van robots in industrie en handel. Hij hield op maandag 29 september in Den Haag een lezing over de robotisering van arbeid tijdens het SZW-congres. Hij waarschuwt daarbij voor ‘technologische werkeloosheid’. De enkele haren die Hessel nog heeft, rezen zich te berge.

Al langere tijd is er een discussie over het feit: ‘hoe moeten we met arbeid omgegaan’. Mijn stuk over Zalando, Ahold, Amazon en Ikea leverde al heel wat discussie op, maar de toespraak die minister Asscher gisteren hield, gooit weer heel wat olie op het vuur. Hij stelt onder andere: “Nu begint het tot ons door te dringen dat er misschien juist veel werkgelegenheid kan verdwijnen. Door de snelle opkomst van robots en andere technologie kan de toekomst er drastisch anders uit gaan zien dan het heden.”

Deze stelling licht hij toe met volgende logistieke voorbeeld: “Vroeger moest een Amazon-medewerker het magazijn in om een bestelling bij elkaar te zoeken in de schappen. Nu brengt een zogeheten Packbot de juiste schappen naar de medewerker. De omzet per medewerker is drie maal zo hoog als in de reguliere detailhandel. Of scherper gezegd: de werkgelegenheid per verkocht artikel is driemaal zo laag.”

Productiviteit verbeteren is van alle dag

Hoe dom kan je zijn, dacht ik eerst. Elke economie streeft naar verbetering van productiviteit. Als we dat in de landbouw niet gedaan hadden, zouden de Nederlandse akkers niet zo rendabel zijn. Mijn grootvader was boer. Hij had op 70 hectare gemiddeld 30 man aan het werk. Nu doen ze 700 hectare met ongeveer 3 personen. Dat is een productiviteitsverhoging van wel een factor 100. Zo niet, dan hadden we nog misschien honger geleden. En wie klaagt er nu over werkloosheid in de landbouw? Welke boer klaagt er nu over zijn melkrobot? De boer krijgt vrijheid en een prachtig bedrijf als leverancier Lely vaart er wel bij. Dat komt allemaal de Nederlandse economie ten goede. Door al deze automatiseringen zijn we er op diverse fronten beter op geworden. Zelfs de voedselschaarste kunnen we op die manier te lijf gaan.

Robotangst lariekoek

Maar nu die robots in de toespraak van Asscher. Hij stelt: “Bedrijven zouden massaal overstappen op de nieuwe technologie en hun productiviteit sterk verhogen. De rijkdom die dit veroorzaakt, komt vooral terecht bij de profiterende kapitaalbezitters. De eigenaren van de robots. En ook de hoogopgeleide werknemers profiteren. Hun vaardigheden zijn nodig om robots goed te laten functioneren. Ze zijn complementair aan de robots. Maar modale werknemers en werknemers aan de onderkant zouden de dupe zijn. In de concurrentie met robots zien zij hun lonen dalen; geen werkgever biedt ze nog een vast contract. Naarmate robots beter en goedkoper worden, zakt de loonwaarde van modale werknemers tot onder het minimumloon – er heerst technologische werkloosheid.” Hoe komt hij aan deze lariekoek?

Politieke blindheid

Ik vraag me werkelijk af of Asscher wel eens op bezoek geweest is op de werkvloer van een gemiddelde logistieke onderneming. Hoeveel robots komen we daar nu gemiddeld tegen? We zien nu nog steeds meer buitenlandse werknemers binnenkomen. Het benodigd aantal Polen en Roemenen is bijna niet meer aan te slepen. Vorige week was ik nog bij een groenteverwerkend bedrijf, waar zo’n 80 procent procent uit deze landen kwam. Dat kan toch anders. Laten we bijvoorbeeld eens kijken wat er met de garnalenverwerking is gebeurd in Nederland. In het NRC Handelsblad is daar een interessante verhandeling over geschreven: ‘Van lagelonenland terug naar Nederland’. Juist door de invoering van automatisering/robotisering is de verwerking van garnalen weer terug aan het komen in Nederland. Dat is niet alleen goedkoper, maar levert ook nog eens versere producten op met veel minder milieubelasting. Mijn boodschap aan minister Asscher: ‘leer omdenken‘.

Kwaliteit van het onderwijs moet omhoog

Gelukkig komt Asscher verder op in zijn betoog met opbouwende voorstellen. Hij stelt: “Kwaliteit van arbeid begint bij kwaliteit van onderwijs.” Daar kan ik pal achter staan. We moeten blijven scholen en bijscholen. Hier moet nog veel sterker in geïnvesteerd worden. Bij veel logistieke ondernemingen lijkt de achterstand alleen maar toe te nemen. Als we kijken naar het aantal personen dat masteropleidingen volgt, zoals de European Masters in Logistiek (EMLog), dan valt dat de afgelopen jaren helaas tegen. Ondernemers zet uw mensen weer in de schoolbanken, u zult het nodig hebben. Asscher stelt verder: “Als het onderwijs achterblijft bij het tempo van de technologische ontwikkeling, dan neemt de ongelijkheid toe. Schoolgaande jongeren moeten daarom worden gestimuleerd om een zo hoog mogelijk opleidingsniveau te halen. In het bijzonder is een kwaliteitssprong in het middelbaar beroepsonderwijs noodzakelijk.” Dat is zeker zinnig en daar zal dan ook ruimte voor geboden moeten worden. Asscher pleit voor levenslang leren: “Als robotisering leidt tot meer dynamiek op de arbeidsmarkt, dan moeten we dat mogelijk maken. Niet door een grotere flexibele schil, maar door investeringen in levenslang leren en van-werk-naar-werk-begeleiding over de grenzen van sectoren heen.” Laten we daar nu eerst eens aan gaan werken en niet meteen gaan klagen over de robots. Die robots zullen we hard nodig hebben om de broodnodige productiviteitsverbetering in de logistieke ketens te kunnen realiseren. In mijn ogen moeten we hier juist veel meer in gaan investeren. We hebben toch prachtige bedrijven als CSI, VanRiet en Vanderlande. Deze bedrijven zou Asscher eens meer in het zonnetje moeten zetten.

Er is meer dan alleen robots

Robots zijn in de ogen van Asscher niet eens de belangrijkste technologische ontwikkeling. Minstens zo relevant zijn in zijn ogen de opkomst van kunstmatige intelligentie, snellere internetverbindingen en de smartphone. Dit opent volgens hem een scala aan nieuwe toepassingen. Dan denkt hij bijvoorbeeld aan Airbnb en de invloed daarvan op de werkgelegenheid in hotels. Maar er is nog veel meer waar we aan moeten werken. Zo pleitte ik in mijn recente blog voor ‘Industrie en logistiek 4.0: op naar Smart Connectivity’. Landbouw, industrie, transport en logistiek zullen in Nederland nog sterker verenigd moeten worden. Daar zijn digitale stekkers voor nog. De wereld staat niet stil en wij zullen daar onze technologische bijdrage aan moeten leveren. Dat alleen kan een bijdrage zijn aan de vooruitgang. Er is meer plaats voor hoogwaardige banen. Dat kan dus juist leiden voor minder ongelijkheid, maar dan moet de overheid dan wel fors in blijven investeren. Gun het onderwijs in combinatie met het bedrijfsleven nog meer kansen. Distribueer de kennis door het gehele land en exporteer het. De HBO’s zijn met hun kennisdistributiecentra al op de goede weg. Zo kan de maatschappij er in de volle breedte van profiteren. Daar worden we toch allemaal beter van?

Digitaliseer, Democratiseer en Distribueer

In de KIJK 2/2014 staat een prachtig interview met Federico Pistono. Hij heeft een heel heldere kijk op het waarom van robotisering voor de maatschappij. Hij zegt: “Wat je nodig hebt, zijn voedsel, water, onderdak, schone lucht, vervoer en educatie. En al die zaken zijn straks vrij verkrijgbaar als je je houdt aan wat ik gekscherend weleens Pistono’s wet noem, oftewel de drie D’s: Digitaliseer, Democratiseer en Distribueer. Ten eerste moet je alles digitaliseren; vertaal alles naar nullen en enen. Dat kan, want alles – ook de stoel waarop jij zit, de kleding die je aanhebt – alles bestaat uit en begint met informatie. En informatie kun je digitaliseren. Je kunt de vorm, de afmetingen, de structuur, de materiaaleigenschappen allemaal beschrijven en vertalen in nullen en enen. Zie het als een recept dat je opslaat, zodat een ander het ook kan proberen. Oftewel: democratiseer je recept. Wie het recept heeft, kan het 3D-printen. Over een paar jaar zijn 3D-printers alomtegenwoordig. Daarin zit de D van Distribueer.” Pistono heeft een boek geschreven: ‘Robots will steal your job – but that’s OK‘. Dit zou Asscher eens moeten lezen. Wie weet wordt hij dan ook wat wijzer. Of snap ik het niet?

Is de robotangst van Minister Asscher terecht of onterecht? Ik ben erg benieuwd naar uw mening!

Robots komen er aan.. ook in magazijnen? Praat mee op Logistiek Link.

Reageer op dit artikel