blog

Training van arbeidsmotoriek verhoogt productiviteit

carrière & mensen

Training van arbeidsmotoriek verhoogt productiviteit

Training van arbeidsmotoriek kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van fysieke belasting in de logistiek. Maar dan moet zo´n training ook daadwerkelijk een motorisch leerproces zijn en geen voorlichting of instructie. “Als je oud wil worden, moet je er jong mee beginnen”. Bert van de Wijdeven legt uit.

Het klinkt voor veel mensen nog steeds gek in de oren: training op de werkvloer. Men denkt dan al snel aan beelden uit Japan, waar groepen arbeiders, strak in de rij,  allerlei oefeningen uitvoeren voorafgaand aan het werk of in een pauze. Dat soort beelden zijn in Nederland ondenkbaar. Training van motoriek hoort in onze verbeelding thuis in de sportcultuur. Daar wordt veel tijd besteedt aan het aanleren van de juiste tennistechniek of aan de oefening van de bovenhandse opslag bij het volleybal. Ook leert iedereen zwemmen en is er een hele grote groep die zich als kind, al of niet gedwongen, bezig houdt met het trainen van muziekvaardigheden. Maar in de arbeidssituatie is het maar een vreemde bezigheid.

Fysieke belasting

Toch is het trainen van motoriek een belangrijke factor bij het verminderen van fysieke belasting. Er zijn in principe drie factoren die de fysieke belasting in het werk bepalen: de werkomgeving, de werkinhoud en de werkwijze. De werkomgeving spreekt voor zich. Het zijn de hulpmiddelen, de magazijninrichting, de werkhoogtes, de werkplek enzovoorts. Op deze ‘O’ van ARBO ligt doorgaans veel nadruk en dat is terecht, het is de aanpak aan de bron.  De relatie tussen fysieke belasting en de werkinhoud is ook redelijk voor de hand liggend. Welke taken moeten worden uitgevoerd, hoeveel afwisseling is er, is er sprake van taakroulatie, wat zijn de werktijden, hoe wordt omgegaan met overwerk? De manier van werken is meestal een minder vanzelfsprekend en lastiger onderwerp. Toch is deze factor net zo relevant bij het verminderen van de fysieke belasting als de andere twee factoren. In een goede werkomgeving en met een verantwoorde taakinhoud kan de manier van werken de fysieke belasting nog onnodig hoog maken, met alle gevolgen van dien.

Arbeidsmotoriek

De werkwijze is een samenvoeging van het bewegingsgedrag, de motoriek, en de persoonlijke  keuzes die in het werk worden gemaakt, ook wel de tactiek genoemd. Bij de orderverzamelaar is de wijze waarop iemand gaat staat en bukt bij het pakken van een colli een voorbeeld van motoriek. Dat geldt ook voor  manier waarop hij omdraait of op de batterijtruck stapt. De plaats waar hij zijn collidrager neerzet en de wijze van stapelen zijn voorbeelden van tactiek. Beide zijn van wezenlijk belang bij het verminderen van de fysieke belasting. Als de motoriek en de tactiek in het werk bewust worden  overgedragen en getraind dan spreken we van een ‘geschoolde arbeidsmotoriek’.

Belastende gewoontes

Kiest het menselijk lichaam dan niet automatisch de minst belastende beweging? Dit is een vraag die vaak wordt gesteld. Het antwoord is eenvoudig: neen, helaas is dat niet het geval. Het menselijk bewegen is gebaseerd op gewoonte en doelmatigheid en dat is tevens de grondslag voor veel onnodige of eenzijdige fysieke belasting. Neem bij voorbeeld de links- of rechtshandigheid. Dat bepaalt voor een belangrijk deel hoe onze beweging wordt ingezet. Een scanner wordt bijvoorbeeld meestal met de voorkeurshand gedragen en dat betekent dat de andere hand de colli gaat pakken. Als we beide handen vrij hebben en er ligt een voorwerp links van ons op een legbord, dan hebben de rechtshandigen toch de neiging om dat met de rechterhand te pakken: dat zijn we nu eenmaal gewoon. Maar dat betekent ook dat de rug een torsie maakt en zijwaarts neigt, met alle belasting die daarmee gepaard gaat.

Een ander belastend element in de ‘alledaagse’ motoriek is dat de hand meestal voorop gaat in de handeling. Het heet niet voor niets handeling. Iedereen herkent wel het moment dat je iets gaat doen, bijvoorbeeld iets uitpakken en dat je, als het langer duurt dan gepland, er achter komt dat je wel in een heel beroerde houding staat om dan vervolgens een stapje bij te zetten. In het alledaagse bewegen denkt niemand na over de plek waar de voeten worden neergezet. Als het lukt wat we van plan waren, dan is het prima.

Zo zijn er veel belastende elementen die we als gewoonte in onze bewegingen hebben opgenomen. We bewegen vaak naar de eindstand in de gewrichten, we staan instabiel, we handelen met een grote hefboom. Maar in een alledaagse situatie vormt dat op zich geen probleem. In een werksituatie, waarin de eenzijdigheid, de frequentie en de intensiteit van bewegen groot is, kan dat echter leiden tot een onnodige eenzijdige belasting en daardoor kunnen blessures ontstaan. De remedie voor dit fenomeen is simpelweg een minder belastende motoriek trainen. Het is in een professionele sportomgeving of in de muziek ook heel gewoon om tweehandigheid te trainen of om veel aandacht te besteden aan het voetenwerk, net zoals dat gebeurt bij tennis en boksen. Dat kan in een werksituatie ook en dan komt  training op de werkvloer in een ander licht te staan.

Bewegingstechnieken

Net zoals we in het tennis de backhandtechniek en in het zwemmen de schoolslag hebben, zijn er in de logistiek in de afgelopen 25 jaar ook heuse bewegingstechnieken ontstaan die hun sporen bij het verminderen van fysieke belasting hebben verdiend. Let wel, dit is geen tiltechniek in de zin van door de knieën zakken en tillen met een rechte rug, zoals nog wel eens in voorlichtingsfolders of -posters te zien zijn. Het gaat over voetenwerk, timing, manier van omdraaien, op- en afstappen, handvatting, ‘collihandling’, links-rechts werken, werken met een zo klein mogelijke hefboom, werrken in middenstanden van gewrichten. Sommigen veel voorkomende technieken hebben zelfs een naam, zodat het gemakkelijker wordt om ze te beoordelen en over te dragen. We kennen de parallelstandtechniek, de schredestandtechniek, de draai- en de 45 gradentechniek. Ook zijn er allerlei werkwijze en tactieken beschreven en getest,  onder andere voor de handvatting van kratten, het stapelen op rolleys, het handelen van kratjes frisdrank, het afstapelen van pallets wijn, het overstapelen van pallet naar pallet, het sealen van volle pallets, het bouwen van en het rijden met rolcontainers.

Serieus en programmatisch

Net als in de sport is het zaak om de training van arbeidsmotoriek serieus en planmatig aan te pakken. Voorlichting of instructie, nog steeds een veel voorkomende aanpak in een werksituatie, is niet voldoende. Daarmee kun je geen motoriek veranderen. Gitaarspelen leert men ook niet in een voorlichtingsbijeenkomst. Een serieuze training betekent oefenen en herhalen, coachen en toetsen. Het  voordeel van een serieuze training is dat als het eenmaal eigen is gemaakt, anders gezegd: geautomatiseerd, dat wordt het ook een onbewust patroon, net als al die andere gewoontes. In een periode van 3-6 weken is een geschoolde arbeidsmotoriek te automatiseren door het volgen van een goed gedoseerd trainingsprogramma. Het betekent dat er een paar keer per dag geconcentreerd moet worden geoefend tijdens het werk. Dat is toch geen overdreven investering aan het begin van een arbeidzame periode van 4, te meer omdat men de rest van de tijd daar veel profijt van heeft. Natuurlijk moet iemand het ook zelf willen leren. Maar als dat het geval is en als er een ervaren coach is die bereid is en de gelegenheid krijgt om in die 6 weken één keer per week een half uurtje mee te werken en te coachen, dan is succes gegarandeerd.

Productief

Iedereen kan een minder belastende werkwijze leren, maar ook in deze ´tak van sport´kennen we de tobbers en de toppers. Maar zelfs de tobbers hebben baat bij een geschoolde arbeidsmotoriek. Voor de managers die dit lezen en zich nu bedenken dat het allemaal wel erg ten koste zal gaan van de productiviteit: het tegenovergestelde is het geval. Goed getrainde medewerkers zijn productiever en verrichten hetzelfde werk met minder energie en meer plezier. De verbetering van de productiviteit zit niet de handelingssnelheid, dat maakt nauwelijks verschil tussen de geschoolde of ongeschoolde manier van werken. Het zit vooral in de tactische zaken waar men veel bewuster mee omgaat.

Beroepsonderwijs

Het trainen van een geschoolde arbeidsmotoriek is dus zonder twijfel erg belangrijk bij de start van een carrière in de logistiek. Een Spaans spreekwoord zegt: als je oud wil worden moet je er jong mee beginnen. Dat geldt zeker ook voor het aanleren van een gezonde werkwijze. Het zou een belangrijk plek moeten innemen in de beroepsscholing.  Niet dat men geen aandacht heeft voor het fysieke aspect van het werk. In veel curricula wordt het onderwerp genoemd en er wordt zeker een vorm van voorlichting aangaande fysieke belasting verzorgd. Maar voorlichting is niet voldoende, zeker niet als dat in de vorm van e-learning wordt gegeven. Op die manier staat men helaas nog ver weg van een serieuze motorische  training en toetsing van automatismen in arbeidsmotoriek. Het blijft vreemd om te zien dat jonge mensen die zojuist drie jaar een logistieke opleiding hebben genoten op de werkvloer nog moeten gecoacht in een essentiële vakbekwaamheid bij te brengen. Daar ligt, in mijn beleving, nog een mooie uitdaging voor het logistieke beroepsonderwijs.

‘Werk aan fysiek werk’

Lees ook in deze serie ‘Werk aan fysiek werk’ van Bert van de Wijdeven:


Hoe coach je fysieke arbeid? Tips!

Logistiek Link

Praat mee over dit onderwerp op Logistiek Link. Ewout Brehm plaatste hierover een discussie.

Reageer op dit artikel