artikel

E-commerce nachtwerk in België – waar gaat het fout of toch niet?

carrière & mensen 1127

De retailers Decathlon en Zalando besloten recentelijk om hun e-commercedistributieactiviteiten in Nederland te vestigen, terwijl ook België in de running was. Betrokkenen in België luiden de noodklok. Door
inflexibele arbeidsregelgeving, onder meer rondom nachtwerk, en hoge loonkosten is de concurrentiepositie van onze zuiderburen in e-commercelogistiek zwak. Toch zijn er uitzonderingen.

E-commerce nachtwerk in België – waar gaat het fout of toch niet?
Bol.com is de grootste speler op de Belgische e-commerce markt. De logistiek wordt echter niet georganiseerd in België, maar vindt plaats vanuit Waalwijk omdat in Nederland de arbeidsregelgeving omtrent nachtwerk veel flexibeler is.

In juli van dit jaar besloot de Duitse online kledingverkoper Zalando om haar logistieke hub voor Europa te vestigen in Nederland. Het nieuws sloeg in als een bom in België, dat lange tijd in de race was geweest om de e-commercereus aan zich te binden. “België loopt 1.500 nieuwe jobs mis“, kopte de gerespecteerde Belgische krant De Tijd.

België loopt 17.500 banen mis

Volgens de media, handelsorganisatie Comeos en andere betrokkenen, is er al jaren sprake van een trend, waarbij vooral bedrijven hun e-fulfilmentcentra over de grens met België vestigen en van daaruit onze Zuiderburen bedienen. Bol.com, HelloFresh, Coolblue, Zalando en Amazon domineren de Belgische e-commercemarkt, maar organiseren hun logistiek over de grens in Duitsland, Noord-Frankrijk en Nederland. Vooral logistieke hotspot nummer één, Tilburg, is in trek. Distributiecentra van e-commercebedrijven schoten er de laatste jaren als paddenstoelen uit de grond. Volgens Comeos is België op die manier ruim 17.500 banen misgelopen. De werkgeversorganisatie wijst met een beschuldigende vinger naar problemen rondom nachtwerk. Waar nachtwerk in Nederland ingeburgerd is, loopt dat in België stroef.

 

Nachtwerk onder het Europese gemiddelde

De cijfers bevestigen dit. Een onderzoek dat recent in opdracht van de Belgische overheid werd uitgevoerd, wijst uit dat er bij onze Zuiderburen weinig nachtwerk verricht wordt. Terwijl op Europees niveau 5,6 procent van de werknemers in de nacht wordt ingezet, ligt dat percentage in België op slechts drie procent. In Nederland wordt rond de negen procent van de werknemers ’s nachts ingezet. Ook op het gebied van avondwerk scoort België met 8,3 procent ver onder het Europese gemiddelde van 13,4 procent.

‘Logistieke kaalslag dreigt’

Door de opkomst van e-commerce is de behoefte aan nachtwerk toegenomen. Volgens een Comeos-onderzoek wordt 52 procent van de online bestellingen tussen zes uur ’s avonds en twaalf uur ’s nachts geplaatst, terwijl de werkdag in België uiterlijk om acht uur ’s avonds stopt. “De mensen verwachten dat zij dan de dag erna beleverd worden. Dat kan alleen als je mensen ‘s nachts kunt inzetten. In België is dat bijna onmogelijk, en daarom gaan bedrijven naar Nederland”, zegt een Comeos-woordvoerder. De organisatie waarschuwt dat de logistieke kaalslag in België zich voort zal zetten. “E-commerce vertegenwoordigt vandaag meer dan tien procent van de retailverkoop, maar dit aandeel groeit snel.”

Uitzondering in de retail

Nachtwerk in de logistieke sector is al decennia toegestaan in België. Zo werkt de haven van Antwerpen 24 uur per dag. De werktijden in de retailsector waren lange tijd beperkt tot
acht uur ’s avonds. Om de online spelers tegemoet te komen, is er in 2015 een uitzondering vastgelegd op het algemene verbod op nachtwerk in de retail. E-commercebedrijven mogen tussen acht uur ’s avonds en vijf uur ’s nachts mensen inzetten, maar moeten daarvoor wel een afzonderlijke cao met de vakbonden afsluiten.

Hoge loonkosten forse handicap

Hiermee is volgens Comeos en andere betrokkenen het probleem niet opgelost. De onderhandelingen met de machtige vakbonden kunnen maanden voortslepen en arbeidsvoorwaarden zijn in België minder flexibel dan in omringende landen. Zo zijn er beperkingen op de inzetbaarheid van studenten, zetten vakbonden in op vaste contracten en zijn de looncompensaties aanzienlijk. Wat betreft de loonhandicap: deze is volgens Comeos – met Eurostat-cijfers in de handen – maar liefst 26,6 procent ten opzichte van het gewogen gemiddelde van de buurlanden. “In België bedraagt de loonkost in de retail gemiddeld 37,50 euro per uur, in Nederland is dat 30,40 euro”, zegt Comeos-econoom Anton Delbarre. “En juist in sectoren zoals retail, die arbeidsintensief is en met zeer lage marges werkt, weegt deze handicap sterk door.”

Zalando kiest voor Bleiswijk

Bij Zalando zouden flexibiliteit en de loonkosten van nachtwerk hebben meegespeeld bij hun keuze voor Nederland, aldus de Belgische media. De kledinggigant weigert op deze speculaties in te gaan. “Wij kunnen niet ingaan op de reden waarom andere locaties zijn afgevallen”, vertelt een woordvoerder. Het bedrijf wijst op de strategisch-geografische ligging van het toekomstige dc in Bleiswijk en de bestaande infrastructuur. Vanuit het nieuwe dc in Bleiswijk wil Zalando de Nederlandse, Belgische en Franse markt bedienen.

Decathlon: ‘nachtwerk vereiste’

Eerder dit jaar maakt ook de Franse sportwinkelketen Decathlon de verhuizing van haar e-commerce-activiteiten naar Tilburg wereldkundig. Aanvankelijk wilde het haar Nederlandse webwinkel organiseren vanuit het fonkelnieuwe magazijn in Willebroek, een dorp tussen Antwerpen en Brussel, maar bedacht zich. ‘Om next-day-delivery mogelijk te maken, was nachtwerk een vereiste’, verklaart Vicky Hendrick van de Belgische vakbond ACLVB waarom Decathlon de vakbonden bijeen had geroepen. Hendrick was betrokken bij de cao-onderhandelingen met het Franse bedrijf. “Decathlon wilde niet voldoende concessies doen en schermde constant met het dreigement naar Nederland te verhuizen.” De sportketen wilde onder andere inzetten op studenten en flexibele contracten bieden, voor bepaalde tijd, aldus Hendrick.

‘Nachtwerk is prima toegestaan’

Chris Van Droogenbroeck, die namens vakbond ACL plus betrokken was bij de onderhandelingen, beaamt dat de concessiebereidheid van Decathlon onvoldoende was. “Aanvankelijk hebben ze voorstellen gedaan die zelfs niet aansloten bij het wettelijke minimum”, vertelt hij over looncompensaties. Van Droogenbroeck betreurt de beslissing van Decathlon, maar vindt de kritiek van handelsorganisatie Comeos onterecht. “Nachtwerk is prima toegestaan in België. Al moet per geval een cao onderhandeld worden, de vakbonden zijn zeker bereid tot concessies.”

‘Nederland’ domineert Belgische e-commerce-markt
Uit een onderzoek van de Europese organisatie E-commerce Foundation blijkt dat buitenlandse spelers de e-commerce- markt in België domineren. De top-10 wordt aangevoerd door het Nederlandse Bol.com en Coolblue met respectievelijke jaaromzetten in 2018 van 386 miljoen euro en 322 miljoen euro. De eerste Belgische e-commercespeler vinden we pas op plaats zeven, witgoedretailer Van den Borre met 69 miljoen euro. “De Vlaamse e-commercemarkt kan logistiek prima vanuit Nederland bediend worden. Het is een relatief klein gebied dat goed bereikbaar is vanuit Nederland”, zegt Sara Lone, analist bij de E-commerce Foundation. “Ook taaltechnisch zijn er geen barrières voor zowel Vlamingen als sinds kort ook Walen om hun online boodschappen te doen bij Bol.com, dat een gevestigde naam is in België.” In de virtuele wereld van het world wide web spelen landsgrenzen niet langer. “Nederlandse bedrijven hebben dat snel begrepen en zich op de Vlaamse markt gestort.”

Lingeriegroep sluit cao af

Dat het mogelijk is er met de vakbonden uit te komen, bewees een aantal retailers. Zo slaagde de Belgische lingeriegroep Van de Velde erin met de drie grote Belgische vakorganisaties een cao af te sluiten die hen toestaat avondwerk (tot twaalf uur ‘s nachts) en weekendwerk te verrichten. Het bedrijf startte in januari met weekendwerk, maar heeft de optie van avondwerk voorlopig nog niet gebruikt. Tot nu toe kan de onderneming de zaken af met een ploegensysteem, waarbij de laatste werknemer om tien uur ‘s avonds het pand verlaat. Online bestellingen worden dan binnen twee dagen geleverd, vertelt de HR-manager bij Van de Velde. Volgens Van de Velde verliepen de onderhandelingen met de vakbonden goed. Alhoewel de loonkosten voor nachtwerkers lager liggen in Nederland, was dit voor het concern geen aanleiding de magazijnoperatie te verhuizen. “Wij hebben hier onze roots en horen hier thuis”, klinkt het.

Ikea: ‘werkdruk beter verdeeld’

Ook voor Ikea, dat er eveneens in slaagde een verruiming van de werktijden in te voeren, was een verhuizing van haar activiteiten geen optie. Door de invoering van haar click & collect service, waarbij online bestellingen bij een lokaal Ikea-filiaal af te halen zijn, nam de logistieke werkdruk toe. Door werknemers tot middernacht te kunnen inzetten, is de werkdruk nu beter verdeeld, reageert de Ikea-woordvoerder per sms. De Zweedse meubelketen communiceert geen loonkosten, maar in de Vlaamse pers lezen we dat na acht uur ‘s avonds een opslag van vijftig procent geldt, terwijl zaterdagwerkers het dubbele van hun standaard salaris binnenhalen.

Colruyt wil avondwerk invoeren

Ook de Belgische supermarktketen Colruyt wil avondwerk invoeren. Door de opkomst van maaltijdboxen die online besteld worden, heeft de retailer behoefte aan de inzet van avondwerkers. Bestellingen kunnen dan in de winkel klaargemaakt worden, zonder de standaard service in gevaar te brengen. De supermarktketen is momenteel in onderhandeling over de invoering van nachtwerk, bevestigt de woordvoerder.

AH opereert vanuit Rotterdam

Voor Albert Heijn, sinds een aantal jaren actief op de Vlaamse markt, speelt dat probleem niet. De grootgrutter bedient haar Vlaamse filialen vanuit Nederland. Dat geldt ook voor de e-commerce-activiteiten. “De boodschappen die Belgische klanten online bestellen, worden in Rotterdam verzameld. Vanuit Rotterdam vertrekt dagelijks een trekker-oplegger die de drie pick-uppoints in België belevert’, zegt een Albert Heijn-woordvoerder. Nachtwerk is daarbij essentieel. “Klanten kunnen tot één minuut voor 12 bestellen voor ophalen de volgende dag. Vervolgens worden de orders in de nacht en aan het begin van de ochtend bij elkaar verzameld.”

Torfs verbetert concurrentiepositie

De Belgische schoenenretailer Torfs was het eerste bedrijf dat tot een vergelijk met de vakbonden kwam. Met de initiële werkuren kon de retailer alleen de volgende dag leveren, als er voor zeven uur ‘s avonds besteld werd. Door de verruiming van het werkrooster tot twaalf uur ‘s avonds is dit tijdstip verlegd naar tien uur ‘s avonds. Hierdoor heeft de schoenenverkoper, die tientallen filialen heeft in België, haar concurrentiepositie ten opzichte van partijen als Zalando verbeterd, alhoewel deze vaak de mogelijkheid bieden om tot middernacht te bestellen.

Lees ook: E-commerce booming: de logistieke uitdagingen nemen ook toe

Reageer op dit artikel