artikel

Heftruck: zit je wel gezond?

Warehousing Premium

Voor veel aanbieders en gebruikers van intern transportmiddelen is de Richtlijn Trillingen een hot item. Ook de wetenschap buigt zich over het vraagstuk. Wist u dat heftruckchauffeurs die last hebben van stress, zwaarlijvigheid en ook nog eens roken, meer kans hebben op rugklachten?

Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in Transport&Opslag op 1 september 2006.

De Europese gemeenschap heeft met de Richtlijn Trillingen 2002/44/EG actie- en grenswaarden opgesteld voor de trillingsbelasting waaraan werknemers mogen worden blootgesteld. Om beter te weten wat trillingen zijn en hoe je uitrekent of de belasting conform de norm is, organiseerden Savas Seating en Vibrations@work inmiddels diverse interessante seminars. Een groot aantal bedrijfshygiënisten, arbeidskundigen en logistiek specialisten nam er reeds aan deel. Onlangs werden de ex-cursisten uitgenodigd voor een bezoek aan de Katholieke Universiteit Leuven (KUL) waar diepgaand onderzoek is verricht naar het probleem van deze trillingsbelasting en de effecten van diverse stoelen om rugklachten te voorkomen.
 

Uitgeknepen spons

“De ergste schokken zijn die waarop je niet kunt anticiperen”, vertelde prof. Ivo Hostens van de KUL aan de circa 20 uiterst geïnteresseerde deelnemers. “Die komen op de heftruck vrij vaak voor. Daarbij is de trillingsbelasting ook nog eens precies in het frequentiebereik waarbij vooral de lage rug het zwaar te verduren krijgt.” Om zijn woorden te verduidelijken nam Hostens zijn toehoorders mee in een tocht langs de wervelkolom.

De demping van de rug komt voor rekening van de tussenwervelschijven en de karakteristieke S-vorm van de rug. Samen met de rugspieren en banden vangt het geheel de schokken op waaraan we dagelijks bloot staan. De spieren vangen dynamische schokken tot 7 Hz op en zullen bij hogere waarden constant aangespannen zijn. De tussenwervelschijven zijn per stuk geschikt voor een trillingsfrequentie die groter is dan 30 Hz. In gestapelde vorm neemt de frequentie per schijf af om uiteindelijk in de onderrug nog bestand te zijn tegen frequenties van slechts 3 tot 5 Hz.

Als geheel kent de rug een eigen trillingsfrequentie die ligt tussen de 3,5 en 8 Hz. Bij zittend werk op de heftruck verdwijnt echter de S-vorm en neemt de rugbelasting toe in de vorm van constante spanning op de tussenwervelschijven. Wie daarbij veel schokken te verwerken krijgt, die vallen binnen dit frequentiebereik, loopt extra risico. Door de spanning wordt het vocht uit de tussenwervelschijven geknepen. De inwendige massa van de tussenwervelschijf drukt dan tegen de achterliggende zenuwbanen in de wervelkolom en de beschadiging is een feit. “Als je die pijn voelt is het eigenlijk al te laat”, vervolgt Hostens. “In de tussenwervelschijven zelf zitten geen zenuwen. Pas als door dehydratatie de vervorming eenmaal is opgetreden, krijg je klachten.”
 

Stress, roken en overgewicht

Het vocht in de tussenwervelschijven wordt via de bloedbaan meestal weer aangevuld als de spanning van de rug af is. Dit proces verloopt niet snel en vergt meestal enkele uren goede nachtrust. Meestal, want niet iedereen mag rekenen op maximale correctie. “Mensen met stress en overgewicht hebben meer moeite om het vochtniveau aan te vullen”, waarschuwt Hostens. “Net als rokers. Stress en roken leiden tot een vernauwing en een verlaagde flexibiliteit van de bloedvaten waardoor er minder doorbloeding is. Dikke mensen dragen meer gewicht mee dat door de rug moet worden opgevangen. Ook hebben zwaarlijvigen verhoudingsgewijs minder spierkracht in de rug waardoor die ondersteuning ook al minder is.”
 

Onderzoek heeft tevens aangetoond dat de grootste rugschade ontstaat als direct na de trillingsbelasting er stressmomenten voorkomen die door de getergde rug nog niet goed kunnen worden opgevangen. Zwaar tillen of een plotselinge schok kunnen leiden tot ernstige overbelasting. Het van de heftruck afspringen en aansluitend orderverzamelen van zware artikelen levert zo een heus doemscenario op. “Inderdaad”, reageert Hostens. “Eigenlijk zouden we bij heftrucks meer aandacht moeten besteden aan het afstappen dan aan het opstappen. Daarbij is een goed ingestelde stoel het andere hoofdthema voor gezond heftruckrijden.”
 

Liever luchtvering

Binnen de werkgroep mechatronica van de KUL heeft Hostens onderzocht welke systemen het best toepasbaar zijn op voertuigen als heftrucks. Een geveerde stoel is in principe altijd uitgerust met twee elementen: een veer en een demper. De eerste is bepalend voor de mate van verplaatsing (de slag), de tweede is bepalend voor de snelheid waarmee het inveren plaatsvindt. “We leren uit de tests dat de luchtveer (luchtbalg) beter werkt dan de mechanische veer”, doceert Hostens. “Hij heeft minder stick-slip (de startweerstand) en heeft ook minder demping nodig.”

Om de effecten van lucht- en mechanisch geveerde stoelen in de praktijk te ervaren, werd tijdens het practicum het paradepaardje van de Leuvens Universiteit bezocht. De KUL beschikt over een ‘shaker’ die voorwerpen tot 30.000 kg laat schudden volgens een vooraf te programmeren verloop. De shaker wordt gebruikt voor het nabootsen van voertuigbewegingen onder diverse omstandigheden, zoals maaidorsers die door het veld rijden, stadsbussen die over verkeersdrempels gaan en heftrucks die onder diverse omstandigheden worden ingezet.

Bij de proef waren vier verschillende stoelen paarsgewijs gemonteerd. Een duo ongeveerde zetels, twee bekende mechanisch geveerde heftruckstoelen en de nieuwe, automatisch geregelde luchtgeveerde Columbus die Savas recent ontwikkelde. Tijdens het ‘shaken’ werden de actuele trillingswaarden gemeten.
 

Conclusie

De metingen en de gevoelswaarden toonden aan dat je soms beter op een ongeveerde stoel kunt zitten dan op een heftruckstoel met een verkeerde gewichtsinstelling. “Door het bereiken van de aanslag neemt de trillingsbelasting enorm toe”, verklaart Hostens. “Ideaal is daarom een luchtgeveerd systeem dat zich automatisch instelt op het gewicht van de chauffeur. Heftruckchauffeurs die daarbij letten op hun gewicht en gezondheid, geen zware lasten tillen na het rijden of verkeerd van de truck springen lopen beslist minder kans op rugklachten. Het is niet voor niets dat de Europese gemeenschap richtlijnen heeft opgesteld. Rugklachten leiden in de regel tot het langste verzuim en tot de hoogste kosten voor de diagnose. De gekozen actiewaarde van 0,5 m/s2 voor heftrucks is het meest praktische optimum om te komen tot probleemvermindering van rugklachten.”

De regels omtrent trillingen (Jan Doornbusch, vibrators@work)

Voorkom klachten door trillingen (Dirk Zeinstra, Beizein)

 

Reageer op dit artikel