artikel

Goed voorbeeld doet volgen

Warehousing

Als veiligheid niet in de hoofden van de mensen zit, lijkt elke veiligheidsmaatregel gedoemd te mislukken. Versterken van het veiligheidsbewustzijn kan op veel manieren. Belangrijk is dat het consequent gebeurt en dat het management het goede voorbeeld geeft.

Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in Transport&Opslag op 1 september 2006.

Op de vraag hoe het met het veiligheidsbewustzijn op de werkvloer is gesteld, kan Ben Ale, hoogleraar veiligheid en rampenbestrijding aan de Technische Universiteit Delft, geen goed antwoord geven. “Dat is totaal verschillend per bedrijfstak en zelfs binnen bedrijfstakken”, zegt de wetenschapper, die zich onder meer heeft verdiept in arbeidsveiligheid en veiligheidsbewustzijn.

 

Gerd-Jan Frijters is wat stelliger in zijn antwoord. “Uitzonderingen daargelaten is het veiligheidsbewustzijn heel erg laag”, zegt de oprichter van D&F, een adviesbureau dat is gespecialiseerd in het thema veiligheid op de werkvloer. “Dat uit zich in het grote aantal ongevallen: 160.000 per jaar, waarvan iets minder dan 100 met dodelijke afloop.”

Bij voorkeur kijkt Frijters niet alleen naar ongevallen (veiligheid), maar ook naar gezondheid, welzijn, milieu, kwaliteit en productie (VGWMKP). “Er zijn jaarlijks heel veel verliezen op dit gebied.”

 

Niet weten

Versterking van het veiligheidsbewustzijn is één van de lastigste taken voor een manager. De meeste leidinggevenden in het magazijn weten beter hoe ze een logistiek knelpunt moeten oplossen dan hoe ze het denken van hun medewerkers kunnen veranderen. Ale: “Veiligheidsbewustzijn hangt samen met de eigen perceptie van de medewerker. Vindt hij zelf zijn werk of de situatie waarin hij verkeert gevaarlijk of niet? Het antwoord op die vraag is moeilijk te beïnvloeden.”

Veel onveilige handelingen op de werkvloer ontstaan doordat medewerkers er niet bij nadenken. “Sterker nog”, zegt Frijters, “doordat ze het niet weten. Mensen zijn vaak slecht getraind. Ze hebben niet geleerd hoe ze verliezen kunnen voorkomen. Soms krijgen medewerkers op de werkvloer een VCA-cursus, maar die is oorspronkelijk ontwikkeld voor de bouw en vaak te algemeen.”

Behalve training zijn er nog tientallen andere manieren om gedragsverandering te bewerkstelligen. Praten met mensen, aan de orde stellen tijdens overlegsituaties, posters ophangen, nieuwsbrieven rondsturen, etc. “Alles helpt”, zegt Ale, het maakt eigenlijk niet uit wat je doet. Belangrijk is wel dat je telkens nieuwe vormen vindt om iets onder de aandacht te brengen.”

 

Tegenstrijdige signalen

Consequent zijn is belangrijk bij het versterken van veiligheidsbewustzijn; niet alleen consequent in de te verkondigen boodschap, maar ook consequent in het eigen gedrag. Een manager die telkens roept hoe belangrijk veiligheidsschoenen zijn, maar ze zelf nooit draagt, komt ongeloofwaardig over. Frijters komt af en toe bij bedrijven waar de directeur zelf de belangrijkste oorzaak is van het lage veiligheidsbewustzijn. “Als hij voortdurend loopt te roepen dat al die regels uit Den Haag maar onzin zijn en bakken vol geld kosten, kun je niet verwachten dat zijn medewerkers netjes volgens de regels werken.”

 

Een andere veelgemaakte fout is dat op papier aan veiligheid de hoogste prioriteit wordt gegeven, maar dat de praktijk anders verloopt. Een manager die zegt dat veiligheid voorop staat, moet niet tegelijkertijd een bonus op snelheid instellen. “Dan geef je tegenstrijdige signalen af. Er zijn maar heel weinig bedrijven die consequent op veiligheid sturen. De meeste sturen op productiviteit”, zegt Ale. Frijters valt hem bij: “Als er dan al een keer een veiligheidsinitiatief komt, wordt het op de werkvloer niet serieus genomen omdat iedereen weet dat veiligheid niet echt het belangrijkst is.”

Veel hangt dus af van wat de leiding zelf voor ogen heeft. Worden veiligheidsmaatregelen genomen omdat het moet of omdat de leiding de gezondheid van de medewerkers belangrijk vindt?

 

Ongewenst gedrag

Sancties kunnen soms helpen om gedragsverandering te bewerkstelligen. Bij sommige chemische bedrijven worden medewerkers op staande voet ontslagen als ze voor de derde keer geen veiligheidsbril of veiligheidsschoenen dragen. “Dat helpt wel”, weet Ale, “maar ook dan moet je consequent zijn en dat ook bij de directeur doen.”

Boetes werken alleen als een boete veel hoger is dan de voordelen van het ongewenste gedrag, en als de pakkans groot is. Beter is het echter om een bonus te geven voor goed gedrag. Uit onderzoek blijkt dat een positieve benadering veel betere resultaten oplevert. In sommige magazijnen is een veiligheidscoördinator aangesteld. Volgens Ale moeten bedrijven daarmee oppassen. “Het moet wel iemand zijn die er verstand van heeft. Als hij de enige is die alles weet van veiligheid, is het ook niet goed. Het moet niet zo zijn dat medewerkers alles rondom veiligheid afschuiven naar de coördinator en verder hun eigen gang gaan. Veiligheid moet in de hele bedrijfscultuur zitten, van hoog tot laag.”

Enkele bedrijven hebben het OHSAS 18001-certificaat behaald. OHSAS staat voor ‘occupational health and safety assessment series’. Dit certificaat is voor veiligheid en gezondheid wat ISO 9001 is voor kwaliteit en ISO 14001 voor het milieu. Het zegt iets over veiligheid, maar niet alles. “De vraag is of het een papieren exercitie is of dat het bedrijf echt gemotiveerd is om veilig te werken”, aldus Ale.

 

Meldingssysteem

Wil je het veiligheidsprobleem echt goed aanpakken, dan kan volgens Frijters een geïntegreerd management systeem goede diensten bewijzen. Zo’n systeem fungeert als kapstok voor implementatie van relevante wet- en regelgeving op het gebied van veiligheid, gezondheid en milieu en voor andere initiatieven en maatregelen om de veiligheid te verbeteren. Het systeem kan, afhankelijk van het bedrijf, zo’n zeventien elementen bevatten, waaronder een opleidingsplan, een communicatieplan, een methode om risico’s te analyseren, een lijst met gewenst en ongewenst gedrag, die kan worden gehanteerd bij observatierondes, etc. Een belangrijk onderdeel is een meldingssysteem voor incidenten. “Daarin moeten niet alleen ongevallen, maar ook bijna-ongevallen worden bijgehouden. Vervolgens moet ook de oorzaak worden onderzocht”, zegt Frijters.

Medewerkers moeten zich wel veilig voelen om incidenten te melden. Als ze een flinke uitbrander krijgen, houden ze de volgende keer liever hun mond. “Daar zijn oplossingen voor, bijvoorbeeld een anonieme meldkaart”, zegt Frijters. “Het is ook belangrijk dat je een terugkoppeling geeft, bijvoorbeeld in de vorm van een compliment. Tevens moet je laten weten wat er wordt gedaan om dit incident in de toekomst te voorkomen.”

   

Tot slot waarschuwt Frijters ervoor dat een goed ontwikkeld veiligheidsbewustzijn niet automatisch hoeft te leiden tot veilig gedrag. Dat is bijvoorbeeld het geval als de consequenties van het gedrag pas op een veel later moment zichtbaar worden, niet direct een positief gevoel geven of niet direct zijn te herleiden tot het gedrag, bijvoorbeeld omdat er ook andere oorzaken kunnen zijn. “Dan kan de medewerker wel de juiste kennis en de juiste houding hebben, maar vertoont hij misschien niet het gewenste gedrag.”

   

Veiligheid op de Logistica

Ben Ale is één van de sprekers tijdens een seminar over veiligheidsbewustzijn op 16 november. De hoogleraar veiligheidskunde aan de Technische Universiteit Delft spitst zijn presentatie toe op de veiligheid in magazijnen en dc’s.

Het seminar wordt georganiseerd door de BMWT en vindt plaats tijdens de Logistica in de Jaarbeurs te Utrecht. Deelname kost 75 euro. Het programma start om 10.00 uur en telt sprekers van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, kenniscentrum VTL en ABU, de branchevereniging van uitzendbureaus. Om 12.30 uur eindigt het seminar met de uitreiking van de prijs voor het Veiligste Magazijn door juryvoorzitter prof.dr.ir. Jos Vermunt.

Voor deze nieuwe prijs – in het leven geroepen door BMWT, Randstad, VTL en Transport+Opslag – zijn nu nog elf magazijnen in de race. Deze maand wordt bekend welke drie magazijnen voor de prijs genomineerd worden. De uiteindelijke winnaar gaat met 5000 euro aan de haal.

   

Achttien maatregelen

  1. Maak veiligheid tot agendapunt nummer 1 bij de overdracht van een ploeg en/of tijdens teamoverleg.
  2. Organiseer eens per maand, kwartaal of half jaar een toolbox-meeting rondom één veiligheidsonderwerp.
  3. Benoem van elk team één (eventueel wisselende) medewerker tot taakhouder veiligheid.
  4. Roep een veiligheidscommissie in het leven.
  5. Sta open voor meldingen van ongevallen en bijna-ongevallen.
  6. Registreer ongevallen en bijna-ongevallen en hef eventueel sancties.
  7. Maak eens per week of eens per maand een inspectieronde door het magazijn.
  8. Laat de medewerkers om de beurt een zelfinspectie houden en daarover verslag uitbrengen.
  9. Spreek medewerkers aan op onveilig gedrag en motiveer ze om dat ook bij hun collega’s te doen.
  10. Klim af en toe op een pallet om de ‘zachtere’ onderwerpen op het gebied van veiligheid te bespreken.
  11. Besteed aandacht aan veiligheid en veiligheidsproblemen op informatieborden.
  12. Stel een informatieboekje samen met veiligheidsinstructies en tips voor nieuwe medewerkers.
  13. Organiseer veiligheidstrainingen en houd ook regelmatig herhalingstrainingen.
  14. Vraag de arbocoördinator om regelmatig een presentatie te houden.
  15. Stel een resultaatafhankelijke beloning in voor orde, netheid en veiligheid.
  16. Zet een ideeënbus neer waarin medewerkers suggesties voor verbetering van de veiligheid kunnen stoppen.
  17. Zet het algemene beleid, ook op het gebied van veiligheid, op papier en stuur het jaarlijks naar het huisadres van elke medewerker
  18. Huur een extern bedrijf in dat elke medewerker persoonlijk advies kan geven.
Reageer op dit artikel