blog

‘Continuous replenishment’ lost medicijnverspilling op

Supply chain

‘Continuous replenishment’ lost medicijnverspilling op

Nederland gooit jaarlijks voor 100 miljoen aan ongebruikte medicijnen weg. Wereldwijd is dat zelfs 500 miljard dollar. Juist nu de zorgbudgetten zo hevig onder druk staan lijken de besparingen hier voor het opscheppen te liggen. Kostenbesparingen en het tegengaan van verspilling; was dat niet de ‘core competence’ van de logistiek? Daarom aandacht voor dit probleem vanuit een logistiek gezichtspunt.

Nu door de vergrijzing en de voortschrijding van de techniek de zorgkosten steeds maar blijven toenemen, krijgt de verspilling in de gezondheidzorg steeds meer aandacht. Geen wonder dus dat RTL Nieuws onlangs groot uitpakte met de berichtgeving over een onderzoek waaruit bleek dat er jaarlijks door Nederlandse apothekers een toenemende hoeveelheid ongebruikte medicijnen worden weggegooid; inmiddels verdwijnen jaarlijks “nog prima bruikbare medicijnen” voor een bedrag van ruim honderd miljoen Euro in de prullenbak.

Hoe schokkend ook, echt verassend nieuws is het niet. Dat er heel veel medicijnen worden weggegooid wordt in tal van studies aangetoond, zowel nationaal als internationaal; de totale wereldwijde verspilling wordt geschat op een waarde van 500 miljard dollar.

 

Klassieke ketenprobleem

Duidelijk is dat de verspilling van medicijnen een even kostbaar als hardnekkig probleem is waar geen eenvoudige oplossingen voor bestaan. Natuurlijk trekken velen zich het probleem aan en zijn er vele suggesties ter verbetering. Apothekers verzinnen oplossingen binnen hun eigen omgeving en het zelfde geldt voor verpleegkundigen. Minister Schippers wil dat de fabrikanten kleinere verpakkingen aanbieden. Maar hoe nuttig ook; deze oplossingen zullen slechts een beperkte impact hebben omdat ze uiteindelijk weinig doen aan de fundamentele oorzaak.

Hier geldt namelijk het klassieke ketenprobleem: diverse partijen (fabrikanten, zorgverzekeraars, apotheken, zorgaanbieders, de overheid) doen hun best binnen hun eigen stukje en wijzen vervolgens naar elkaar om het probleem verder op te lossen. Maar alleen door een gezamenlijke aanpak en een fundamentele wijziging in het gehele (logistieke) systeem kunnen er echt serieuze stappen worden gemaakt.

 

Retourlogistiek is de oplossing niet

Vele van de voorgestelde oplossingen richten zich op het organiseren van de retourstroom; goed bruikbare medicijnen zouden kunnen worden hergebruikt. Maar de meeste artsen en apothekers voelen hier niets voor. Dat is zowel vanuit gezondheidsredenen als vanuit de kosten van retourlogistiek goed te begrijpen. Zelfs met het beste zorgidee van Nederland is het simpelweg niet te garanderen dat de medicijnen goed bewaard zijn gebleven en dus nog aan dezelfde hoge kwaliteitseisen voldoen. Bovendien weten we uit de ervaring in andere branches dat een zeer fijnmazige retourlogistiek gewoonweg erg duur is. Een nog belangrijker argument is dat het organiseren van retourstromen de oorzaak van het probleem niet wegneemt maar alleen handiger met het probleem probeert om te gaan.

 

Mismatch vraag en aanbod

De oorzaak van de medicijnverspilling lijkt vooral te komen uit manier waarop medicijnen worden voorgeschreven en de manier waarop patiënten die medicijnen (niet) gebruiken. In de beste tradities van een push-systeem bepalen artsen welke medicijnen de patiënt wordt geacht te gebruiken, schrijven recepten uit en “gooien deze over de muur” naar de apotheken. Om risico’s te voorkomen (“liever mee verlegen dan om verlegen”, dus grote veiligheidsvoorraden) en omdat grote leveringen goedkoper zijn dan kleine leveringen worden er enorme hoeveelheden medicijnen de keten ingeduwd.


Of de patiënt die medicijnen vervolgens ook in de voorgeschreven aantallen gaat gebruiken is echter allerminst zeker. Niet voor niets is het gebrek aan therapietrouw (het blijven doorgebruiken van voorgeschreven medicijnen) een van de grote problemen in de medicinale zorg. Ook kan het zijn dat inmiddels een andere arts tot een andere conclusie (en dus andere medicijnen) is gekomen. Kortom, er ligt een gapend gat van 100 miljoen euro per jaar tussen vraag en aanbod van medicijnen op patiëntniveau.

 

De patiënt centraal

Oplossingen voor het geconstateerde probleem moeten worden gezocht in de “omkering” van de keten. Zet de patiënt en zijn/haar medicijngebruik centraal en zorg voor “pull” middels “continuous replenishment”: kleine hoeveelheden frequent geleverd met hoge betrouwbaarheid in verpakkingen die klantgericht zijn (bijvoorbeeld met de zogenaamde baxterrol). Sterker nog, alle logistieke principes zoals die ook in de Fast Moving Consumer Goods gebruikt worden om derving te verminderen lijken 1-op-1 toepasbaar op medicijnen. Samenwerking in de medicijnketen kan zo leiden tot betere zorg voor minder geld.

Het is goed te zien dat in medicijnenland de eerste stappen naar verbetering worden gezet; de eerste IT-oplossingen komen beschikbaar en de tussenhandel professionaliseert. Het grootste probleem is en blijft echter dat een goed samenspel tussen alle ketenpartners en de wil om fundamentele verandering in rol en gedrag door te voeren uitblijft. Helaas is daar geen pil voor.

Reageer op dit artikel