Is het middelbaar onderwijs vervreemd van het bedrijfsleven? Het antwoord is ‘ja'! Het onderwijs spreekt voor het bedrijfsleven vaak in wartaal. Een aantal begrippen waar stagebegeleiders in bedrijven mee te maken krijgen: kwalificatiedossier; competentieontwikkeling; zelfontdekkend leren; werkprocessen; kerntaken; prestatie-indicatoren; proeve van bekwaamheid; POP (Persoonlijk Ontwikkeling Plan); summatieve en formatieve toetsen; bekostiging; cohorten.

Men kan zich voorstellen dat stagebegeleiders bij bedrijven door de bomen het bos niet meer zien en niet meer weten wat van hen wordt verwacht. Zeker als dan ook achterstand in de vak- en algemene ontwikkeling (rekenen en taal) wordt geconstateerd (dit laatste is niet alleen toe te schrijven aan middelbare scholen, maar ook de basisvorming laat hier steken vallen). Dan zijn er ook nog berichten dat leerlingen en studenten toetsen vooraf kunnen inzien of erger nog, dat in deze toetsen wordt gehandeld! Het beeld is volledig negatief.

Terug naar de basis

Kunnen wij deze problematiek oplossen? Ja, door alles terug te brengen tot de essentie. Dit vraagt durf en standvastigheid. Wat moet een leerling leren? Via het ‘Kruis van Koegler' (oprichter van Ondile uitgever; 1998) kunnen we alles tot de essentie terugbrengen.

Volgens het Kruis van Koegler moet iedere leerling en aankomend vakman een aantal zaken ontwikkelen om in de toekomst te kunnen functioneren:

1. Kennis;

2. Inzicht (met als basis: kennis);

3. Vaardigheid (met als basis: inzicht);

4. Te ontwikkelen competenties.

Deze vier componenten bepalen of een leerling/student als beginnend beroepsbeoefenaar kan gaan functioneren. De stagebeoordeling wordt ook een stuk eenvoudiger, immers we introduceren vier zeer herkenbare begrippen en houden hieraan vast. Scholen leren elementaire zaken aan, welke zijn afgestemd op de praktijk.

Per leerjaar/stageperiode kan dan ook heel duidelijk aangeven worden hoe een leerproces eruit moet zien, hoe en vooral WAT getoetst moet worden. Met andere woorden, wat de ontwikkeling moet zijn langs de lijnen van het kruis. Als het kruis van Koegler wordt gevolgd, komen alle ontwikkelingsaspecten van een aankomend beroeps-beoefenaar naar voren en komt de nadruk niet te liggen op één aspect van competentieontwikkeling, zoals dit nu het geval is. Op deze manier kan men ook heel gemakkelijk aangeven wat tijdens de stage bereikt moet worden.

Overigens kan dit beeld zonder enig probleem doorgetrokken worden naar het HBO. Wellicht is het probleem daar nog groter, omdat hier geen enkel houvast is in de vorm van kwalificatiedossiers.

Ontwikkelingen langs het Kruis van Koegler *

De ontwikkeling van iedere leerling naar vakmanschap (voor welk vak dan ook) vraagt de volgende vier componenten:

1. Kennis;

2. Inzicht (kennis is voorwaardelijk);

3. Vaardigheid (inzicht is voorwaardelijk);

4. Competenties.

Dit is eigenlijk heel simpel, maar wel heel helder. Op het kruis kan je een waardering aangeven vanuit het nulpunt naar het ultieme cijfer tien. Tevens kan aan de vier componenten inhoud worden toegevoegd, zodat duidelijk is wat leerlingen na een bepaalde periode moet kennen en kunnen.

Een voorbeeld uit de opleiding tot chauffeur (item vrachtbrieven)

1. Kennis

    o Van vrachtbrieven (AVC en CMR).

2. Inzicht

    o Wanneer vrachtbrieven worden gebruikt;

    o Welke delen voor welke partijen bestemd zijn.

3. Vaardigheid

    o Vrachtbrief kunnen invullen;

    o Afwijkingen kunnen noteren.

    o Bij aflevering vrachtbrief kunnen afwerken.

4. Competenties

    o Klantgericht een zending kunnen afleveren;

    o Met afwijkingen kunnen omgaan.

Dit geeft een goed beeld van wat een leerling moet kennen en kunnen; heel simpel. Tevens kan nu ook worden aangeven, wat in de praktijk/stage aangeleerd kan worden. We nemen het bovenstaande voorbeeld.

In schoolsituaties leren we aan:

1. Kennis

    o Van vrachtbrieven (AVC en CMR).

2. Inzicht

    o Wanneer vrachtbrieven worden gebruikt;

    o Welke delen voor welke partijen bestemd zijn.

3. Vaardigheid

    o Vrachtbrief kunnen invullen;

    o Afwijkingen kunnen noteren.

Tijdens de praktijk kunnen, op basis van de bovenstaande ontwikkelingen, de onderstaande componenten aangeleerd en beoordeeld worden:

3. Vaardigheid

    o Bij aflevering vrachtbrief kunnen afwerken.

4. Competenties

    o Klantgericht een zending kunnen afleveren;

    o Met afwijkingen kunnen omgaan.

Als op deze manier wordt gecommuniceerd tussen bedrijfsleven, onderwijs en ook leerlingen, wordt duidelijk wat van iedereen verwacht wordt. Zonder moeilijke semi-wetenschappelijke benaderingen kan het bedrijfsleven ook duidelijk haar wensen op tafel leggen of simpeler gezegd, koppelen aan het kruis van Koegler.

Een bijkomend voordeel voor het onderwijs is dat nu ook heel gemakkelijk aangegeven kan worden hoe en wat getoetst moet worden. We nemen weer het voorbeeld van de vrachtbrief.

Wat kan met een schriftelijke toetst worden vastgesteld?

1. Kennis

    o Van vrachtbrieven (AVC en CMR).

2. Inzicht

    o Wanneer vrachtbrieven worden gebruikt;

    o Welke delen voor welke partijen bestemd zijn.

3. Vaardigheid

    o Vrachtbrief kunnen invullen;

    o Afwijkingen kunnen noteren.

In de praktijk kunnen de onderstaande elementen beoordeeld worden via een stageopdracht:

3  Vaardigheid

    o Bij aflevering vrachtbrief kunnen afwerken.

4. Competenties

    o Klantgericht een zending kunnen afleveren;

    o Met afwijkingen kunnen omgaan.

Kortom, met een dergelijke opzet kan een optimale koppeling tussen bedrijfsleven en onderwijs worden gerealiseerd. En ook niet onbelangrijk, binnen opleidingen wordt ook een heldere structuur geboden die langs een logische leerweg kan worden opgebouwd. Veel van de huidige kwalificatiedossiers voor het MBO zijn dit niet. Binnen het HBO kan met dit model eindelijk een duidelijk structuur worden aangebracht. Ondile uitgeverij bouwt haar programma's reeds op deze manier op.

* Bert Koegler was onder andere de oprichter en directeur van Ondile uitgeverij van 1998 tot 2005 en ontwikkelde leermiddelen en didactische concepten. Werkplekken structuur in metaal- en bouwonderwijs zijn onder andere van zijn hand,  maar ook de leergang transport en logistiek VMBO en MOV.