artikel

Risico’s maken keten kwetsbaar

Supply chain Premium

Door outsourcing en voorraadreductie zijn logistieke ketens steeds complexer, langer én dunner geworden. Hoe veerkrachtig zijn die ketens nog bij –ramp–spoed? Supply Chain Risk Management (SCRM) heeft tot doel om alle –risico’s, gevolgen en de manieren om daarmee om te gaan, in kaart te brengen.

Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in Logistiek op 2 maart 2007.

Tekst: Jaap van Ede

 

Door outsourcing en voorraadreductie zijn logistieke ketens steeds complexer, langer én dunner geworden. Hoe veerkrachtig zijn die ketens nog bij –ramp–spoed? Supply Chain Risk Management (SCRM) heeft tot doel om alle –risico’s, gevolgen en de manieren om daarmee om te gaan, in kaart te brengen.

In 2000 brak er brand uit in een halfgeleiderfabriek van Philips in New Mexico. Twee afnemers werden direct op de hoogte gesteld: Ericsson en Nokia. Ericsson nam een afwachtende houding aan, het ging immers slechts om een klein brandje. Nokia startte daarentegen een intensief monitoringsprogramma, waarbij de status elk uur werd geëvalueerd. Die laatste reactie bleek terecht: door rook en stof bleek een groot gedeelte van de clean-rooms van de fabriek vervuild, het opruimen zou weken duren. Nokia liet daarop beslag leggen op alle reservecapaciteit voor chips voor hun mobiele telefoons. En Ericsson? Dit bedrijf bleef met lege handen achter, en leed grote omzetverliezen.

De adequate reactie van Nokia is hét grote voorbeeld van Supply Chain Risk Management (SCRM). Het is echter de vraag in hoeverre dat eerlijk is: Kun je als bedrijf alle problemen voor zijn, of had Nokia in zekere zin mazzel? Afgelopen zomer gaf TomTom een omzetwaarschuwing, vanwege problemen met de toelevering van een onderdeeltje voor hun nieuwste navigatiesysteem. Had SCRM dit kunnen voorkomen?

Meer schakels

Risicomanagement staat hoog op de managementagenda. Volgens AMR research wil een groot aantal bedrijven gaan investeren in Supply Chain Risk Management (SCRM). Maurice Pelt is als consultant bij Deloitte daarin gespecialiseerd. “Risico-beheer is natuurlijk niet helemaal nieuw”, aldus Pelt. “Denk bijvoorbeeld aan het afsluiten van Service Level Agreements, of aan het aanhouden van veiligheidsvoorraden.”

Daarnaast dwingt de overheid een deel van het risicomanagement af, bijvoorbeeld via strengere douaneregels, of via de bekende General Food Law. “Een ander voorbeeld is Sarbanes Oxley. Daartoe brengt onze Enterprise Risk Services (ERS) afdeling onder meer de geldelijke risico’s in kaart.”

Het lijkt erop dat bedrijven wel aandacht hebben voor deelaspecten, maar SCRM nog niet op een holistische manier toepassen. “Klopt. Vaak zie je dat risicomanagement binnen de muren van één bedrijfsafdeling blijft steken. Daarom zijn we vorig jaar, als aanvulling op ERS, met SCRM begonnen. Daarbij wordt gefocust op risico’s rond goederenstromen. SCRM heeft tot doel om systematisch in kaart te brengen wat er allemaal in een keten kan gebeuren, wat de kans daarop is, en wat voor acties je kunt nemen om de gevolgen te beperken.”

Mark Tusveld, eveneens werkzaam bij Deloitte, startte onlangs een SCRM-traject binnen een groot farmaceutisch bedrijf. Tusveld: “Dit deden we in samenwerking met het bedrijfsmanagement. Per toelever-, productie- en distributiestap hebben we de faalkansen en gevolgen in kaart gebracht. Daarmee wordt in dit geval de impact op het uitleveren bedoeld. Het farmaceutische bedrijf wilde namelijk de kans op imagoschade door ontijdige leveringen verkleinen.”

Uit de analyse kwam onder meer naar voren, dat de contracten met sommige kritische toeleveranciers moesten worden aangepast. “Zo reduceer je dus de kans op een bepaald onheilscenario. Je kunt er echter ook voor kiezen om een bepaald risico te verplaatsen naar een partij die dit beter onder controle heeft. En andersom kun je, als jij iets heel goed beheerst, ook risicovolle activiteiten van anderen insourcen. Je kunt dus geld verdienen aan risico’s.”

Oplossingen

Pelt benadrukt dat Deloitte niet alleen risico’s in kaart brengt, maar ook komt met oplossingen. “Dual sourcing is daarvan een goed voorbeeld, inderdaad. Het onzekere deel van je behoefte bestel je dan bij een bedrijf vlak in de buurt. Vroeger maskeerden grote veiligheidsvoorraden de toeleverrisico’s, maar door Lean-projecten zijn die kwetsbaarheden zichtbaarder geworden. Vaak komt risicomanagement daardoor neer op het zoeken naar alternatieven voor voorraad. Een oplossing kan dan een snellere informatievoorziening in de keten zijn, of postponed manufacturing.”

Steven Serneels, partner bij S&V Management Consultants, onderscheidt maatregelen op strategisch en operationeel niveau: “Een voorbeeld van het eerste is ethical sourcing, oftewel: hoe krijg je grip op de normen en waarden van je toeleveranciers. Een voorbeeld van een operationele maatregel is de invoering van een extended sales en operations planning. De beschikbare capaciteit bij je toeleveranciers wordt dan meegewogen voor het productieplan.”

Nieuw is volgens Serneels het opzetten van een virtuele organisatie tussen een afnemer en een toeleverancier. “Feitelijk gaat het daarbij om een draaiboek met escalatieprocedures. Dit draaiboek bepaalt op grond van het type verstoring wie daarvan op de hoogte moet worden gesteld, en binnen welke termijn.”

“Door Capgemini worden bij SCRM-projecten SixSigma-tools ingezet, in combinatie met de Triz-methode om innovatieve ideeën te genereren”, vertelt consultant Kees Jacobs, gespecialiseerd in de samenwerking tussen fabrikanten en retailers. “In ons rapport 2016: The Future Value Chain, signaleren wij verschillende trends. Risico’s kun je ook verminderen door je daarop voor te bereiden. Eén trend is integrated logistics: fabrikanten en retailers moeten meer gaan samenwerken, als antwoord op de stijgende brandstofprijzen en de dichtslibbende steden.”

Ethical sourcing

Ook volgens Klaas van den Berg, director sustainability bij PricewaterhouseCoopers, denken bedrijven bij risicomanagement te veel in hokjes. “Het totaaloverzicht ontbreekt. Nu is het allemaal teveel ad-hoc, als reactie op incidenten of met het accent op compliance. Ik ken geen enkel bedrijf dat SCRM volledig op orde heeft. Ook wordt het te weinig gezien als een business opportunity.”

Van den Bergs specialisatie is het al eerdergenoemde ethical sourcing. “Bedrijven moeten continu alert blijven op het gedrag van hun partners, ook als hun toeleverketens niet veranderen. De grote koffieproducenten dachten bijvoorbeeld dat ze de tracking en tracing van hun koffie op orde hadden. In januari rapporteerde het Wereldnatuurfonds echter dat er koffie was bijgemengd, verbouwd na het illegaal kappen van bos op Sumatra, in een natuurreservaat voor bedreigde tijgers, neushoorns en olifanten.”

Hoewel het WNF meldt dat de afnemers waarschijnlijk niet wisten van de illegale koffie, en dat er gesprekken gaande zijn om het probleem aan te pakken, is het bedrijfsleed inmiddels al geschied. “Ethical sourcing heeft tot doel om dit soort imagoschade zoveel mogelijk te voor–kómen”, legt Van den Berg uit. “Eerst leg je daartoe je eigen principes vast. Daarna maak je een risico-beoordeling van je leveranciers, onder meer op basis van het soort product, het land van herkomst en de reputatie van de onderneming. Waar je de meeste risico’s loopt kun je vervolgens bijvoorbeeld een audit gaan doen.”

Net zoals de beheersing van andere risico’s hoeft ethical sourcing niet per definitie een kostenpost te zijn. “Je kunt je er ook mee profileren. Een goed voorbeeld is Campina, zij hebben onlangs aangegeven alleen nog duurzame soja te gaan ge–bruiken.”

Verzekeren

Een nog niet besproken mogelijkheid om risico’s te beperken, is je ertegen verzekeren. “Ook dan moet je de risico’s echter eerst kwantificeren. Daardoor kun je bij een verzekeraar gunstigere condities krijgen, en een lagere prijs”. Aan het woord is Rob de Jonge, directeur van Marsh Risk Consulting voor Scandinavië en de Benelux.

“Het allignen van risico’s voor het eventueel verzekeren daarvan, is één van onze specialisaties. Bovendien hebben wij de beschikking over een database met daarin allerlei historische cases op het gebied van ketenaansprakelijkheid. Die kennis brengen wij in tijdens Supply Chain Risk analyses.”

    
Pas op voor onheil!

Het lijkt erop, dat bij het ontwerpen van kosteneffectieve logistieke ketens te veel werd voorbijgegaan aan allerlei oncontroleerbare zaken. Die liggen nu op de loer om een zo fraai afgeslankte en wereldwijd opgerekte, maar o zo kwetsbare toeleverketen te verstoren! Want wat als er bijvoorbeeld vogelgriep uitbreekt in de fabriek van de toeleverancier, of als wordt gesuggereerd dat daarin kinderen zouden werken? Daarenboven lijkt de kans op allerlei onheil van buitenaf toe te nemen: terrorisme, orkanen, epidemieën, vloedgolven, financiële schandalen…

SCRM op weg naar hype

Het valt op dat de aandacht voor SCRM de laatste tijd hype-achtige proporties aanneemt. Onlogisch is dat niet, want:

  • toeleverketens worden steeds kwetsbaarder, doordat ze almaar langer en slanker worden.
  • de tussenvoorraden zijn gereduceerd, of beter gezegd verplaatst naar een steeds selectiever groepje preferred suppliers
  • de kernactiviteiten zijn geglobaliseerd, met als gevolg grotere en efficiëntere fabrieken, maar meer transport
  • globalisering is door outsourcing van nevenactiviteiten naar lagelonenlanden extra versterkt.
  • zelfs het gebruik van supply chain design software heeft meestal een risicoverhogend effect: het resultaat is immers vaak een logistiek netwerk met zo min mogelijk dc’s.
  • afnemers willen steeds vaker klantspecifieke producten, waardoor het moeilijker wordt om een kink in de toeleveringsketen op te vangen
Reageer op dit artikel