‘Logistiek' is een verzamelbegrip dat wordt gehanteerd in productie- en distributieomgevingen, maar ook in onderhoudsomgevingen. In deze laatste omgeving spreken we over servicelogistiek: het geheel aan activiteiten dat ten doel heeft om eindproducten bij gebruikers in stand te houden tegen minimale kosten.

 

Wat is servicelogistiek?

Naast productielogistiek (die zich richt op een effectieve en efficiënte productie van goederen) en distributielogistiek (die zich richt op een effectieve en efficiënte verspreiding van goederen in een netwerk), richt servicelogistiek zich op een effectief en efficiënt instandhoudingsproces van eindproducten bij klanten.

Eindproducten kunnen duurzame kapitaalgoederen zijn zoals vliegtuigen, maar ook kantoorapparatuur zoals kopieerapparaten en zelfs apparatuur van consumenten, zoals verwarmingsketels of consumentenelektronica onder garantie.

 

Dominante logistieke functies

Servicelogistiek richt zich tot het op het juiste moment, op de juiste plaats, in de juiste hoeveelheid en kwaliteit beschikbaar stellen van de benodigde onderdelen om eindproducten te kunnen herstellen. In onderstaande tabel wordt weergegeven welke de dominante functies zijn in de verschillende vormen van logistiek.

 

Productielogistiek	Distributielogistiek	Servicelogistiek
Voorraadmanagement grondstoffen en halffabrikaten	Voorraadmanagement van eindproducten in decentrale magazijnen	Voorraadmanagement van spare parts in decentrale servicepunten
Leveranciersmanagement	Transportmanagemant	Risico- en contractmanagement
Magazijnbeheer en Material Handling	Material Handling	Reverse logistics

Tabel 1. Dominatie logistieke functies

 

Transport, magazijnbeheer en material handling spelen in de servicelogistiek een ondergeschikte rol vanwege een (over het algemeen) hoge waardedichtheid en lage verpakkingsdichtheid van spare parts. Om die reden ligt de nadruk vooral op assortiments- en voorraadmanagement om de juiste spare parts beschikbaar te hebben tegen minimale voorraadinvesteringen.

 

Spare parts

Servicelogistiek richt zich vooral op het assortiments- en voorraadmanagement van spare parts: materialen benodigd in de onderhoudsprocessen van (kapitaalintensieve) eindproducten. Deze materialen worden over het algemeen onderscheiden in verbruiksartikelen (schroeven, bouten, sealings, e.d.) en gebruiksartikelen. Deze laatste soort kenmerkt zich doordat deze artikelen op zichzelf repareerbaar zijn en rouleren in een zogenaamde kringloop van repareerbare reservedelen. In onderstaand figuur wordt dit gevisualiseerd.

 

 

 

Figuur 1. Kringloop van repareerbare reservedelen

 

In dit voorbeeld gaat het over een vliegtuig als eindproduct bij de klant. Tijdens het onderhoud aan het vliegtuig is een defecte unit verwijderd uit het vliegtuig en een werkende vervangende unit (spare part) ingebouwd. Hierdoor is het vliegtuig weer inzetbaar voor haar taak. De defecte unit doorloopt de kringloop verder via een workshop alwaar het wordt gerepareerd tot een wederom bruikbaar spare part. In principe is dit een gesloten kringloop. Defecte units die echter niet meer (economisch of technisch) zijn te repareren, worden verschroot waardoor de voorraad bruikbare spare parts moet worden aangevuld door een verwervingsproces.

 

Logistieke basistheorieën

In de logistiek wordt veelal gebruik gemaakt van het Klantenorder Ontkoppelpunt (KOOP) om de vraag naar materialen te onderscheiden in zogenaamde onafhankelijke vraag (stroomafwaarts van het KOOP) en afhankelijke vraag (stroomopwaarts van het KOOP). De vraag die zich voordoet op het KOOP is moeilijk te voorspellen en om die reden wordt er veiligheidsvoorraad aangehouden. De voorraadbesturing gaat hier via de bekende (s,Q), (s,S) en (R,S) voorraadmodellen, ook wel Statistical Inventory Control (SIC) genoemd.

 

De afhankelijke vraag is (de naam zegt het al) afhankelijk van de voorraad-aanvulmomenten in het KOOP. In principe is hier verder dus geen sprake van een additionele vraagonzekerheid en om die reden kan er worden gewerkt zonder (veiligheids)voorraden. Alleen voor het opvangen van onzekerheden in levertijden en vanwege minimale bestelordergroottes, bevinden zich stroomopwaarts van het KOOP voorraden.

De geëigende voorraadbesturing hierbij is Material Requirements Planning, MRP. Het zijn de bekende concepten als Just-in-Time (JIT) en zero inventory die zich vooral hier doen gelden.

 

Besturing van spare parts

In de praktijk zien we meestal dat spare parts worden bestuurd in een ERP-systeem. Op basis van de historie wordt per part een voorspelling gemaakt. De (veelal) enorme spreiding wordt gebruikt om de benodigde veiligheidsvoorraad te berekenen om een 95procent servicelevel te bereiken. Hierdoor ontstaan veel te hoge (veiligheids)voorraden en dit veroorzaakt, zeker voor de duurdere spare parts, problemen en hoge kosten bij het financieren van deze voorraden. Door het gebruik van de theorie van het KOOP kan het echter veel beter.

 

Preventieve onderhoudsplanning

Ook in het onderhoud is immers sprake van een onverwachte, onafhankelijke vraag (leidend tot zogenaamd correctief onderhoud) en een afhankelijke vraag bij preventief onderhoud. Door een goede preventieve onderhoudsplanning, kan middels een MRP-besturing ervoor worden gezorgd dat de juiste reservedelen Just-in-Time beschikbaar zijn. Voor het afdekken van deze vraag is dus feitelijk geen (veiligheids)voorraad benodigd. Door de vraag naar spare parts, die wordt gegenereerd vanuit preventieve onderhoudsprocessen, te verwijderen uit de vraagvoorspelling, kan worden volstaan met veel lagere voorraadniveaus.

Op deze wijze leidt de toepassing van algemeen geldende theorieën in de productie- en distributielogistiek, tot een beter afgestemde voorraad van spare parts en dus tot veel lagere voorraadinvesteringen.

 

• Lees ook: Acht tips voor een goede inrichting van servicelogistiek