Gerelateerde items

Expansie: Centraal Boekhuis stroopt de mouwen op(Archief, 24 jun 2005)

 

Auteurs:

Jannette van Staalduinen, TNO Mobiliteit en Logistiek
Marinus Jan Ploos van Amstel, Centraal Boekhuis
Walther Ploos van Amstel, TNO Mobiliteit en Logistiek

Het Centraal Boekhuis

De belangrijkste activiteiten bij de logistiek van boeken zijn:

* distributie

* vervoer

* facturatie en incasso

* informatie- en bestelsystemen voor de boekverkoper managementinformatie voor uitgevers
 

Het Centraal Boekhuis heeft als basisnetwerk het vervoer van zendingen met boeken naar de klanten van de uitgeverijen in Nederland en Vlaanderen. Om dit netwerk efficiënt te kunnen uitvoeren heeft Het CB in de jaren 80 van de vorige eeuw, besloten om het vervoer van zendingen met kantoorartikelen in dit netwerk mee te nemen. De boekhandel had toen nog een aanzienlijk marktaandeel in de verkoop van kantoorartikelen. 
 

Ontwikkeld tot vervoerder
In de loop van de jaren heeft het CB zich verder ontwikkeld tot vervoerder voor het merendeel van de producenten en groothandels van kantoorartikelen in de Benelux. De zendingen bestaan vooral uit 1 tot 5 pallet zendingen en colli zendingen.
  

Inmiddels maakte de markt van kantoorartikelen een ontwikkeling door. Nieuwe toetreders als Office Centre en Viking Direct bedienen de zakelijke klanten direct. Groothandels bieden hun retailklanten aan om de bestelling van hun klant direct te leveren, waarbij de retailer zich toelegt op de commerciële relatie met de eindgebruiker. Dit heeft ertoe geleid dat boekhandels nog maar de helft aan kantoorartikelen verkopen dan in de jaren 80 het geval was. Deze ontwikkelingen hebben grote invloed op de samenstelling van het vervoerspakket. Enerzijds meer grotere leveringen aan groothandels en anderzijds meer kleine zendingen vanuit de groothandels naar klanten.
  

Vragen van het CB zijn:

• Is de huidige organisatie van het vervoer de meest optimale?
• In welke mate is er nog sprake van de oorspronkelijke bundeling?
• In welke mate dragen de verschillende klanten bij aan het rendement?
     

Model als basis voor kosteninzicht
Het CB wil inzicht in het rendement van het vervoersnetwerk:

• Doorrekenen van kosten van de infrastructuur waarmee activiteiten worden uitgevoerd, zodat de kosten per activiteit en daarmee per dienst of product en klant berekend kunnen worden. Onder de infrastructuur vallen de mensen, middelen, materialen en dergelijke.
• Doorrekenen van kosten van het netwerk gericht op het afwegen en vergelijken van verschillende wijzen waarop de activiteiten kunnen worden uitgevoerd.
   

Er zijn diverse scenario's doorgerekend met RESPONSE^TM, een door TNO ontwikkelde softwareoplossing om logistieke ketens te ontwerpen. Ontwikkelingen in congestie, venstertijden, arbeidstijden en diverse kostencomponenten zijn hierin meegenomen. Daarmee biedt het onderzoek inzicht in de kosten van het netwerk in termen van kosten van de huidige inrichting versus kosten van een optimale inrichting. De optimale inrichting wordt bepaald door het vervoersaanbod zodanig uit te voeren dat zo efficiënt mogelijke routes ontstaan die met de daarvoor benodigde transportmiddelen worden uitgevoerd. Het draait dus enerzijds om efficiënte routes en anderzijds om de juiste transportmiddelen. Hierbij wordt het aanbod van zendingen zo optimaal wordt verdeeld over overslagpunten en transportmiddelen zodat een zo hoog mogelijke beladingsgraad en benuttingsgraad, zo kort mogelijke afstand tussen de drops en zo groot mogelijke drops worden gerealiseerd.
    

Wat kost de huidige operatie?
De kosten van het netwerk worden bepaald door:
1. Grondvorm van het netwerk: strategische keuzes over overslagpunten.
2. Inrichting van het netwerk: waarmee voer je het operationeel uit?
3. Opbouw van het netwerk: welke vervoersstromen dienen uitgevoerd te worden. Hoe is het opgebouwd in termen van dropgroottes, interdrop afstand, benuttingsgraad en beladingsgraad 
 

Het CB heeft de distributie activiteiten voor boeken doorgerekend aan de hand van een Activity Based Costing (ABC) model. ABC voldoet niet aan de hier boven genoemde voorwaarden. Dit komt omdat ABC één drijver per activiteit kent en daarmee in vervoer stelt dat elke pallet van een zending dezelfde kosten toegerekend krijgt; de eerste pallet van een zending krijgt dezelfde kosten toegerekend als de tweede, derde of volgende pallet in diezelfde zending. Daarmee komt efficiency van een grote zending ten opzichte van een aantal kleinere zendingen niet tot uitdrukking en ontbreekt het aan goede informatie voor de besluitvormingsprocessen.
  

Conclusies netwerkanalyse
Het visualiseren van het netwerk vergroot de herkenbaarheid. In figuur 1 zijn de klantlocaties weergegeven. De stipgrootte geeft de bezoekfrequentie per postcodegebied aan gebaseerd op de enkele representatieve weken. Wat opvalt, zijn de klantlocaties van de boeken in België, deze zijn alle gelegen in Vlaanderen, de hoge dropdichtheid van de klanten in west/midden Nederland en de lagere dropdichtheid in Wallonië. De belangrijkste conclusie uit de simulaties is dat de twee markten twee verschillende type netwerken vereisen. Het boekennetwerk is geschikt voor fijnmazige stadsdistributie in Nederland terwijl het kantoornetwerk meer een palletdistributienetwerk is.

Figuur 1 : Klantlocatie Het CB

(klik op de afb. voor vergroting)

Efficiënter netwerk in de toekomst
Met het rekenmodel is geanalyseerd hoe het netwerk optimaal ontworpen kan worden met de huidige middelen, zoals het wagenpark en werkwijzen. Vanuit een greenfield situatie kan bepaald worden hoe het netwerk er echt efficiënt uit kan zien en waar Het CB naar toe zou kunnen groeien. De effecten die zijn doorgerekend zijn de aanpassingen in de infrastructuur: overslagpunten, transportmiddelen, inzetten van mensen.
 
Er zijn twee typen netwerken nodig waarom de beide markten te beleveren. Uit de diverse simulaties met RESPONSE^TM blijkt dat een combinatie van diverse netwerktypen het meest efficiënte vervoersnetwerk oplevert. Niet of alleen stadsdistributie of alleen een palletdistributie netwerk, maar juist de combinatie van beide is sterk.
 

Het gaat dus juist om de combinatie van aantal en de locatie van overslagpunten en om het inzetten van transportmiddelen. Deze transportmiddelen dienen weer optimaal beladen te zijn en optimaal benut. Dit laatste is vooral belangrijk als het gaat om eigen middelen en mensen. De middelen en mensen dienen optimaal ingezet te worden zodat de middelen niet onnodig stilstaan en dat de duur van de routes aansluit bij maximale rijtijden. Natuurlijk blijven er ook routes over die niet optimaal zijn, er kan dan voor gekozen worden om deze routes uit te besteden. Dit is ‘piekshaving'.
 

Het vervoersnetwerk van Het CB kan efficiënter worden door aanpassingen in de infrastructuur. Ook wordt het netwerk efficiënter wanneer er gericht gezocht wordt naar klanten die zorgen voor een lagere interdropafstand (routesynergie) of een hogere dropduplicatie (klantsynergie). Natuurlijk speelt ook hier de beladingsgraad en de benuttingsgraad een rol, als deze hoger zijn, wordt het netwerk ook efficiënter.
 

Weerbarstige doorrekening
Er zijn veel factoren variabel waardoor er tal van opties zijn, zodat het moeilijk is om een exacte keuze te maken voor de optimale inrichting van het netwerk. Het onderzoek heeft voor het CB een aantal mogelijkheden opgeleverd. Dit betreft onder meer: actief blijven in beide markten (boeken en kantoorartikelen) of zicht toeleggen op één, nog nader te definiëren, markt en wil het CB het vervoer uitsluitend met eigen middelen uitvoeren of deels uitbesteden? |
 

Naast de eigen beslissingen spelen veranderingen in de markt een rol, zoals meer tijdvensters en milieumaatregelen bij steden, maar ook ontwikkelingen in de boekenmarkt en de kantoormarkt. Toch dient het CB hiermee om te gaan en bij een aanvraag van een nieuwe klant juiste tarieven te hanteren zodat het rendement verder kan groeien. Met RESPONSE^TM is het mogelijk om een potentiële nieuwe klant door te rekenen.
 

Het doorrekenen van een vervoersnetwerk, het rendement bepalen of het gefundeerd bepalen van tarieven is een weerbarstige doorrekening. Parameters als interdropafstand, afstand tot overslagpunt, volume van de klant en de regio, klantdichtheid van de regio en leverfrequentie van de klant dienen in de doorrekening een bepaald gewicht te krijgen. Deze parameters geven direct al de dynamiek van het vervoersaanbod aan en de noodzaak om boven op de kengetallen en het effect op het rendement te zitten.

ABC versus dynamische modellen
Daar waar vervoer eenvoudige activiteit lijkt, zijn er maar weinig modellen waarmee de kosten van een vervoersnetwerk en de ontwikkelingen daarvan, doorgerekend kunnen worden. Het steeds wisselende karakter van de uitvoering op basis van geografische spreiding van drops, aantal drops en dropgrootte zijn daar vooral debet aan.
 
ABC leent zich prima om de kosten door te rekenen bij een redelijk stabiel vervoersnet. TNO heeft voor het CB een model ontwikkeld dat in een dynamisch vervoersnetwerk toegepast kan worden. Een model dat op basis van implementaties bij bedrijven als het CB steeds verder doorontwikkeld dient te worden om aansluiting bij die dynamiek te houden.
  

Vervolgens is het de vraag hoe het CB het rendement verder kan ontwikkelen en met welke dashboards zij vinger aan de pols kan houden over de rendementsontwikkeling. Daarop komen we in een volgend artikel terug.