De werking van het Stevelduct is afgeleid van die van het aquaduct. Er moet sprake zijn van een bepaalde waterstroom onder een bepaald verval. Voor een uitvoering waarin zeecontainers kunnen worden vervoerd is een hoeveelheid vereist van ca. 60.000 m3 per uur oftewel 1.000 m3 per minuut.

 

Dat zijn enorme hoeveelheden die in beweging moeten worden gebracht en gehouden. Daarvoor moet het water op een bepaalde hoogte in het aquaduct worden gepompt.

 

Groene energie

In het oorspronkelijke concept was rekening gehouden met verpompen waarvoor groene energie zou worden gebruikt. Op zich al een redelijk acceptabele manier om te komen tot een emissieloze situatie. Maar er is in de natuur gratis energie voorhanden die voor deze vervoerstechniek aangewend kan worden. Die is te vinden in de vorm van potentiële energie die ligt opgeslagen in rivierwater.

 

Communicerende vaten 

De wet van de communicerende vaten is een regel uit de natuurkunde die zegt, dat in twee vaten die

met elkaar verbonden zijn, de vloeistof in beide vaten altijd even hoog zal staan. Bedenker van het concept Aad van den Ende legt uit: "Van deze wet wordt gebruik gemaakt door water uit de Rijn nabij pakweg Bonn in te laten in een ondergrondse leiding, een Romeinse "sifon", en die leiding te verbinden met een vat. In dat vat zal het water op dezelfde hoogte komen te staan als het water in de Rijn. Als nu het water nabij Bonn op 45 meter boven NAP3 staat, dan zal dat ook het geval zijn in het vat. Het maakt daarbij niet uit welke afstand er ligt tussen inlaat en vat."

 

Omdat de afstand nu niet meer uitmaakt, kan het vat volgens Van den Ende bijvoorbeeld op de Maasvlakte worden geplaatst. Als het Stevelduct daar begint om bijvoorbeeld in Duisburg (afstand ca. 200 km.) te kunnen eindigen, dan vormt de bouwhoogte een onoverkomelijk bezwaar. Het wordt dan te duur en landschappelijk lastig in te passen en daardoor onuitvoerbaar. Daarom heeft Van den Ende nu bedacht om de route op te delen in vijf etappes, panden genoemd,  van elk ongeveer 40 kilometer lang.

 

Vier overslagstations

Samen met de vier overslagstations in West-Brabant, Tilburg, Eindhoven en Venray zorgen de

kopstations op de Maasvlakte en in Duisburg ervoor dat de voertuigen met de vracht een keer met een lift worden opgehoogd naar een volgende of een terugkerend pand. Aan het begin van elk pand landopwaarts staat een communicerend vat om het Stevelduct te voeden en elk pand heeft een verval van 8 meter, een verhand van 20 cm per km. De eindbestemming Duisburg is gelegen op 37 meter boven NAP. Om daar vanuit het tussenstation Venray te kunnen komen is er in een communicerend vat een waterhoogte van 45 meter boven NAP nodig. Dat niveau is beschikbaar nabij Bonn. Daarom communiceert het vat bij Venray met een verbindende leiding met het water in de Rijn bij Bonn.