Zowel de Arbowet als het Arbobesluit en de Arboregeling hebben veranderingen ondergaan waarbij de overheid de volgende uitgangspunten had:

• geen Nederlandse regels bovenop de regels van de Europese Unie, alleen als er sprake is van zeer ernstige risico’s (bijvoorbeeld bij professioneel vuurwerk);
• de overheid stelt doelvoorschriften vast (bijvoorbeeld dat het geluidsniveau niet hoger mag zijn dan 85 dB(A)) en als het niet anders kan ook middelvoorschriften (bijvoorbeeld de RI&E, voorgeschreven door de EU);
• minder administratieve lasten;
• meer mogelijkheden voor werkgevers en werknemers om zelf invulling te geven aan de wijze waarop ze in de eigen sector aan de wetgeving voldoen (maatwerk);
• effectiever arbobeleid met meer draagvlak.

De uitgangspunten zijn goed, maar in de praktijk blijken de verandering slechts beperkt. Het enthousiasme in de publicaties van de overheid is daarom wat overtrokken en lijkt vooral voort te komen uit de behoefte om aan te tonen dat de doelstellingen wel degelijk behaald zijn. In dit artikel wordt deze stelling nader toegelicht.

De arbocatalogus

Werkgevers en werknemers moeten afspraken gaan maken over de wijze waarop zij binnen hun onderneming of branche invulling geven aan de doelvoorschriften van de overheid. Deze afspraken kunnen zij vastleggen in een zogenaamde arbocatalogus. Zodra een arbocatalogus is opgesteld en getoetst door de overheid, zijn de Arbobeleidsregels voor die branche niet meer van toepassing. Drie jaar na inwerkingtreding van de nieuwe Arbowet, dus per 1 januari 2010, worden alle overgebleven Arbobeleidsregels ingetrokken.

De Arbeidsinspectie zal handhaven op de Arbowetgeving (Arbo-wet, -besluit, -regeling) en de inhoud van arbocatalogi en arboconvenanten. Feitelijk worden werkgevers en werknemers opgezadeld met het opstellen van een arbocatalogus. Vervolgens vallen de Arbobeleidsregels weg, maar komt de arbocatalogus daarvoor in de plaats. Dit betekent eerst een investering en vervolgens toch een gelijkblijvende regeldruk.

Arbocatalogi worden zo veel mogelijk op brancheniveau ontwikkeld. Ondernemers kunnen het best tot 2009 afwachten wat er zoal ontwikkeld wordt, alvorens zelf tot actie over te gaan.

Belangrijkste wijzigingen Arbowet

Vrijwilligers vallen niet meer onder de Arbowet. Wel gelden voor hen de regels uit het Arbobesluit als het gaat om ernstige risico’s, zoals valgevaar. Een complete RI&E hoeft dus niet meer, maar het in kaart brengen van ernstige risico’s en deze voldoende beheersen moet nog steeds.

Spreekuur

Het arbeidsomstandighedenspreekuur vervalt. Daarvoor in de plaats komt de verplichting om de medewerkers toegang te verlenen tot een arbodeskundige (bijvoorbeeld iemand van de arbodienst of in de eigen organisatie). Dit moet in de RI&E vastgelegd worden. Gewoon voortzetten van het arbeidsomstandighedenspreekuur mag dus ook en is ook hetgeen in de praktijk gebeurt.

BHV

Bij de organisatie van de bedrijfshulpverlening zijn 2 regels vervallen, namelijk dat er minimaal 1 BHV-er per 50 werknemers aanwezig moet zijn en de taak van de BHV-er om te communiceren met externe hulpverleners. Wel moet de hulpverlening zijn afgestemd op de risico’s en situatie in de organisatie. Dit betekent vrijwel altijd meer dan 1 BHV-er per 50 medewerkers. De communicatie met externe hulpverleners wordt een taak van de werkgever. Deze zal dit in de praktijk vrijwel altijd weer delegeren naar de BHV-organisatie.

Ook is er een regel bijgekomen, namelijk dat bij kleine organisaties de werkgever niet meer zelf alle BHV-taken op zich mag nemen. Er moet altijd minimaal 1 extra BHV-er worden opgeleid. 

Er hoeft niet meer jaarlijks een schriftelijke rapportage over de voortgang van het Plan van aanpak te worden opgesteld.

Rechten OR

De rechten en bevoegdheden van de OR (ondernemingsraad) en PVT (personeelsvertegenwoordiging) zijn opgenomen in de Wet op de Ondernemingsraden (WOR). In de nieuwe Arbowet worden deze rechten en bevoegdheden ondersteund door de verplichting van de werkgever om actief mondeling overleg te voeren met de OR of PVT over het arbeidsomstandighedenbeleid. Communicatie inzake handhaving door de Arbeidsinspectie hoeft alleen ter inzage beschikbaar te zijn. Voorheen moest deze informatie actief worden verstrekt aan OR of PVT.

Meldingsplicht

Ernstige ongevallen moeten nog steeds onverwijld gemeld worden bij de Arbeidsinspectie. Dit hoeft echter niet meer schriftelijk. Het opstellen en toesturen van een schriftelijke rapportage is alleen verplicht als de Arbeidsinspectie daarom vraagt. Ongevallen met meer dan 3 dagen verzuim tot gevolg moeten worden geregistreerd binnen de organisatie. Voorheen waren dat alle ongevallen met verzuim tot gevolg. In de praktijk is het zeker wenselijk om dit te blijven doen, omdat het belangrijkste doel van incidentenregistratie en –analyse is om soortgelijke ongevallen in de toekomst te voorkomen.

In organisaties met maximaal 25 werknemers mag de werkgever zelf als preventiemedewerker optreden. Voor 1 januari 2007 mocht dat alleen in een onderneming met niet meer dan vijftien werknemers.

Begrippen uitgebreid

Het begrip psychosociale arbeidsbelasting (PSA), dat in de oude Arbowet de onderwerpen seksuele intimidatie, agressie en geweld bevatte, is in de nieuwe Arbowet uitgebreid met pesten en werkdruk. De werkgever moet een beleid voeren dat gericht is op het voorkomen van PSA (o.a. RI&E en voorlichting).

Wanneer een RI&E is gemaakt met een goedgekeurd RI&E-instrument en de onderneming heeft minder dan 25 werknemers, dan hoeft geen RI&E-toets uitgevoerd te worden. Goedkeurde instrumenten zijn te vinden op www.rie.nl. Voorheen was dit bij minder dan 10 werknemers.

Boetes

De maximum boetebedragen die bij een bestuurlijke boete mogen worden opgelegd zijn verdubbeld! Dergelijke boetes kunnen opgelegd worden door de Arbeidsinspectie.

Belangrijkste wijzigingen in het Arbobesluit

Alle regels met betrekking tot BHV zijn vervallen. In de Arbowet zijn wel de basiseisen weergegeven. In de praktijk komt een goede naleving van de Arbowet op dit vlak overeen met de geschrapte artikelen van het Arbobesluit, maar de keuzevrijheid is vergroot.

De regels met betrekking tot het Bouwproces zijn herschreven, zodat ze begrijpelijker en toegankelijker zijn.

Een aantal bepalingen met betrekking tot de winningsindustrie zijn vervallen.

Brandgevaar

Er is een artikel toegevoegd inzake gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging of brand (art. 3.5 g). Ingegaan wordt op definities van deze fenomenen en de maatregelen die getroffen moeten worden, wanneer zich zo’n situatie voor kan doen. Voor tankschepen gelden hierop nog enige aanvullingen (art. 3.5 h).

Valgevaar

In het Arbobesluit is vastgelegd bij welk valgevaar maatregelen getroffen moeten worden. Dit is namelijk wanneer sprake is van gevaar om 2,5 meter of meer te vallen, bij openingen in vloeren of wanneer er risicoverhogende omstandigheden zijn. Voorheen stond dit in de beleidsregels, maar die vervallen op termijn.

De norm met betrekking tot het aantal toiletten is vervallen. Wel moeten er voldoende zijn en moeten ze naar seksen gescheiden gebruikt kunnen worden.

Speciale voorschriften voor benzinestations vanwege preventie van overvallen en geweld zijn vervallen. In het algemeen zijn hier nog steeds wel regels voor van toepassing in artikel 3 van de Arbowet (beleid Psycho Sociale Arbeidsbelasting).

Gevaarlijke stoffen

Ten aanzien van gevaarlijke stoffen en biologische agentia zijn diverse wijzigingen doorgevoerd. Het voert hier te ver daar uitgebreid op in te gaan. De wijzigingen hebben voornamelijk betrekking op:

• een nieuw stelsel voor het vaststellen van grenswaarden voor blootstelling. Werkgevers moeten zelf voor de gezondheid veilige grenswaarden vast gaan stellen als er geen wettelijke grenswaarde is voor een stof waaraan blootstelling plaatsvindt. Het aantal door de overheid aangegeven grenswaarden valt in een keer terug van 650 naar 170;
• maatregelen in geval van een ongewilde gebeurtenis, waaronder informatievoorziening van de medewerkers, OR of PVT en andere betrokkenen;
• het meldingsregime voor werken met biologische agentia.

Lichamelijke belasting

Inzake lichamelijke belasting zijn bepalingen over zitgelegenheid vervangen door bepalingen voor een ergonomische inrichting van de werkplek. Daarmee wordt nauwer aangesloten bij de Europese regelgeving. Verder is het arbeidsgezondheidskundig onderzoek voor beeldschermwerkers gespecificeerd tot een onderzoek van de ogen.

Klimaatbeheersing

De term ‘klimaat‘ is vervangen door ‘temperatuur en luchtverversing’. Inhoudelijk is er niet veel veranderd, maar de behaaglijkheidscriteria voor het binnenklimaat vervallen. Wie de productiviteit van zijn medewerkers echter enigszins op peil wil houden in ons opwarmende klimaat, zal er goed aan doen de behaaglijkheid wel degelijk in het oog te houden.

Raamoppervlakte

De voorschriften voor een minimum raamoppervlakte in verband met toetreding van daglicht zijn vervallen. Dit is een ingrijpende wijziging waarover redelijk wat discussie is geweest. Afgevraagd kan worden in hoeverre dit daadwerkelijk zal leiden tot andere gebouwen. Een magazijn zonder ramen kan wenselijk zijn en is nu op grond van de Arbowetgeving mogelijk. Of het even wenselijk is voor het welzijn en de prestaties van de medewerkers kan worden betwijfeld.

Met betrekking tot onderhoud van duik- en caissonmaterieel is een certificaat vereist.

Veiligheidssignalering

Bepalingen over de zogenaamde warmtebehandeling voor kettingwerk bij hijs- en hefgereedschap vervallen, omdat deze bij de meest gebruikte legeringen geen herstellend effect hebben. Verder zijn bepalingen over veiligheidssignalering voor mobiele arbeidsmiddelen met eigen aandrijving (bijvoorbeeld heftrucks) geschrapt. Reden is overlap met bepalingen op andere plaatsen (o.a. Warenbesluit Machines).

Toegevoegd is een specifiek artikel over gebruik van werkbakken aan bijvoorbeeld een heftruck of hijskraan (art. 7.23d). Gebruik daarvan is alleen onder enkele strikte voorwaarden toegestaan.

Verder zijn diverse wijzingen aangebracht in de sfeer van definities en doorvertaling van veranderingen in de Arbowet. Voor de feitelijke praktijk zijn deze wijzigingen minimaal.

Belangrijkste wijzigingen in de Arboregeling

Ook de Arboregeling is per 1 januari 2007 gewijzigd. Het gaat bijvoorbeeld over de keuring van hijskranen en het veilig werken met gevaarlijke stoffen. De Arboregeling is aangepast aan de wijzigingen die in de Arbowet en het Arbobesluit zijn opgenomen.

Conclusie

Belangrijkste lastenverlichting is gerealiseerd op het vlak van de toetsing van de RI&E, met name voor vrijwilligersorganisaties en kleine ondernemingen. Er is niet veel regelgeving geschrapt. Dit was ook niet te verwachten, omdat meer dan 90 procent van onze wetgeving afkomstig is van de Europese Unie. Lastenverzwaring is opgetreden inzake beleid ten aanzien van pesten en werkdruk en de  grenswaardebepaling bij blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Verder is er weinig veranderd. In het kader van goed ondernemerschap, met een goede interne communicatie tussen werkgever en medewerkers zullen in de praktijk veel van de bestaande structuren gewoon worden voortgezet. Ook het arbeidsomstandighedenspreekuur zal blijven bestaan, als meest eenvoudige, logische voortzetting van de bestaande situatie. Mijn mening is dat juist het veranderen van de bestaande structuren een lastenverzwaring betekent. Of de beloofde 300 miljoen euro lastenverlichting (brief van Staatssecretaris Van Hoof op 2 juni 2006 aan de Tweede Kamer) wordt bereikt, is dan ook twijfelachtig.