Liberalisering van de wereldhandel, de eenwording van Europa, de steeds verdergaande ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie en de in verhouding sterk dalende transportkosten drukken in toenemende mate hun stempel op de internationalisering. Waar Europese productiebedrijven hierin meebewegen, nemen ook de internationale transportstromen sterk toe. Dit blijkt uit het ING-onderzoek "Internationalisering in Europees perspectief". Hiervan profiteert vooral het wegvervoer, ten koste van de ontwikkeling van het eigen binnenlandse transport. Midden- en Oost-Europa komen naar verhouding sterk op, maar het zwaartepunt van de economie blijft liggen op West- Europa.

Schaalvergroting

Veel belemmeringen voor grensoverschrijdend handelsverkeer zijn de laatste jaren weggenomen, waardoor het volume van goederenvervoer over grote afstanden fors is toegenomen. Van de Nederlandse logistiek dienstverleners realiseert bijna zeventig procent zijn omzet in meerdere of mindere mate in het buitenland. En ook de opdrachtgevers in diverse sectoren zullen naar verwachting verder internationaliseren. Dankzij samenwerkingsverbanden en overnames kunnen zij een steeds groter afzetgebied bedienen. Logistiek neemt daardoor aan belang toe en is een nieuwe toets geworden om de soms generatieslange relaties tussen dienstverleners en opdrachtgevers te herijken.

Volgers

Bij verladers is een vergelijkbare verschuiving te zien van de nationale verlader met een landelijke binding, naar de Europese verlader met Europa als werkterrein. De transportsector volgt dus naadloos de tendens tot internationalisering. Maar zij laten het primaat bij de opdrachtgever, die immers beslist over de import- en exportstromen in de wereldhandel. Transport en Logistiek blijven in dat opzicht volgend en nemen niet zelf het initiatief. Zaak is dan natuurlijk wel de juiste trends te volgen.

Investeringsstromen

Nederland heeft zijn belangrijkste investeringspartners vanouds in de Verenigde Staten (VS) en de Europese Unie (EU), Duitsland voorop. Met inkomende investeringen bezet Nederland de vijfde plaats op de wereldranglijst na de VS, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, en blijft grootmachten als Japan, China, Spanje en Rusland dus ruimschoots voor. En ook met uitgaande investeringen bezet Nederland de vijfde plaats.

De belangrijkste afzetmarkt voor de Nederlandse export is de Europese Unie, met Duitsland als grootste handelspartner. In 2005 bedroeg het netto handelssaldo (het verschil tussen export en import) voor de goederenhandel (inclusief energie) 32 miljard euro bij een totale export van 282 miljard. De Nederlandse import bedroeg 250 miljard euro, waarbij met name de invoer  uit Azië, met name China, fors toenam.

Kansen in lokale markten

Het is dan opmerkelijk dat twaalf procent van de Nederlandse wegtransportsector (met name de grote ondernemingen, met meer dan honderd werknemers) in de afgelopen jaren buitenlandse investeringen deed, vooral in de nieuwe EU-lidstaten en in de landen rond de Middellandse Zee, Marokko, Turkije en Griekenland. Middelgrote ondernemingen concentreren zich meer op West-Europa (België en Duitsland). Ruim eenderde van de bedrijven noemt het benutten van kansen in de lokale markten als belangrijkste motief voor deze investeringen. Niet verwonderlijk ontwikkelde het vrachtvervoer zich sinds de uitbreiding van de EU juist tussen deze nieuwe lidstaten en de ‘oude’ EU-landen.

Kostenreducties

Er is dus alle ruimte voor groei en bedrijfseconomische verbeteringen, maar anderzijds werken de vele efficiencyslagen in de productie en de internationalisering ook door in stijgende kosten in de keten. Dat is een belangrijke trend voor elke verlader die verdere kostenreducties wil realiseren. Aangezien de productie al in hoge mate optimaal efficiënt is, richt de blik zich dan als vanzelf op de logistieke activiteiten. Uitbesteding van de logistiek is onomkeerbaar, maar heeft naar verwachting als neveneffect dat alle betrokken partijen zich steeds meer zullen bemoeien met de organisatie van de logistieke stromen.

Marktwerking

Van de Nederlandse transportondernemingen geeft slechts zeven procent aan een uitgewerkte internationaliseringstrategie te hebben. Onder ondernemingen met meer dan honderd medewerkers is dat 40 procent, wat toch ook nog aan de lage kant is. Kortom, veel ondernemingen kunnen hun eigen internationalisering nog veel beter regisseren. En dat doe je niet alleen door te rekenen op de overheid voor een verdere deregulering, lastenverlichting (accijnzen) en harmonisering van controles en tarieven. Bij cabotage bijvoorbeeld vertrouwen met name grotere bedrijven ook steeds meer op de marktwerking. Zij rekenen erop dat vergroting van het werkgebied en de volumes de efficiency in de hand zal werken en durven de concurrentie aan te gaan op grond van kwaliteit en service. Personeelskosten vormen uiteraard ook een post waarop zij zelf kunnen ingrijpen.

Arbeidsmarkt

De kosten van een Nederlandse chauffeur liggen beduidend hoger dan die van een Oost-Europeaan: Polen, Tsjechen en Hongaren rijden voor zo’n 40 procent van het loon van een Nederlandse chauffeur. En Bulgaren (slechts een derde van de loonkosten van een Pool) en Roemenen komen nog goedkoper de Europese Unie binnenrijden. Ook innovaties kunnen een ondernemer mogelijkheden bieden tot onderscheidend vermogen binnen deze loonprijzenslag.

Bij mensen gaat het bovendien niet om het geld alleen. Op Europees niveau neemt de krapte aan chauffeurs op de arbeidsmarkt toe. Er komt betrekkelijk weinig van de opleidingen, de eisen worden steeds hoger en veel Oost- en Midden-Europese landen ontwikkelen inmiddels een eigen interne markt die een aanzuigende werking heeft op het rijderspotentieel. De krapte geldt ook voor kaderpersoneel, waarbij hogere opleidingen in de logistiek zich bovendien vooral lijken te focussen op industrie en handel, en niet zozeer op logistieke dienstverlening. Het geheel van deze arbeidsfactoren heeft veel bedrijven ertoe gebracht om werknemers van elders aan te trekken, en in Nederland blijkt van hen 20 procent Pools te zijn. Buitenlands personeel is dus niet alleen een centenkwestie.

Concluderend

Het ondernemersvertrouwen groeit en dezelfde ondernemers onderkennen voldoende kansen in de buitenlandse markten. Nederlandse bedrijven zullen in belangrijke mate het logistieke organisatietalent moeten aangrijpen om het groeipotentieel in de diverse markten naar zich toe te trekken; in Nederland, in Europa maar ook mondiaal. Cabotage kan daarbij voor een beter niveau van logistieke dienstverlening kunnen zorgen.

De kansen om de regie in handen te krijgen en te houden van de intercontinentale stromen, liggen in belangrijke mate buiten Europa. Daarom kunnen investeringen in Azië en het Midden-Oosten op termijn lonend gaan werken voor de bediening van de Europese markt.