Artikel oorspronkelijk gepubliceerd in Transport+Opslag op 1 april 2008.

De Arbeidsinspectie controleert nog tot en met mei 2008 op de aanwezigheid én juiste toepassing van hulpmiddelen bij het laden en lossen. Hoewel het inspectieproject ‘laden en lossen’ primair is bedoeld voor het beroepsgoederenvervoer en eigen vervoerders, geldt dit ook voor warehouses met laad- en losdocks. De Arbeidsinspectie concludeert dat daar momenteel niet altijd geschikte (til)hulpmiddelen beschikbaar zijn of worden gebruikt. De controles zijn gestart in december 2007. Het Arbo-convenant tussen overheid en werkgevers over werkomstandigheden heeft na de inwerkingtreding tien jaar geleden, en de wet Poortwachter in april 2002 een dwingend karakter gekregen. Werknemers mogen niet te zwaar tillen om blessures en chronische klachten aan het bewegingsapparaat te voorkomen. De daarmee gepaard gaande ziektekosten zijn geheel voor rekening van de onderneming. Deze hebben nu dan ook alle reden om onder andere ergonomische hulpmiddelen in te zetten die het zware werk verlichten.
 

Het op- en afstapelen van bijvoorbeeld dozen op een pallet kan een zware klus zijn. Te vaak en te veel tillen is slecht en verboden. De Arbowet is daar heel duidelijk in: maximaal 23 kilo. Maar als een magazijnmedewerker de hele dag dergelijke gewichten verplaatst, moet je er niet vreemd van opkijken als deze binnen de kortste keren toch rugklachten heeft. Op latere leeftijd kunnen de klachten zelfs chronisch worden. Onder dergelijke omstandigheden zal de arbeidsinspectie de voorschriften voor het te tillen gewicht aanzienlijk beperken. De verplaatsingsfrequentie, gecombineerd met de tijdsduur, kan ertoe leiden dat de maximale 23 kilo wordt teruggeschroefd naar slechts een paar kilo. De arbeidsinspectie bepaalt dit op basis van een NIOSH-berekening (zie kader ‘Wat houdt NIOSH in?’). Dat heeft grote consequenties voor de hoeveelheid, omvang van de verpakkingen en de handlingtijd. Hoog tijd voor een tilhulp.
 
Met de inzet van deze hulpen is geen gewichtsreductie nodig. Sterker nog, afhankelijk van de capaciteit van de tilhulp kan het gewicht zelfs omhoog. Er zijn mechanische, magnetische en diverse vacuüm tilhulpen op de markt, die feitelijk allemaal hetzelfde doen: het ontlasten van degene die tilt. Magnetische tilhulpen werken uiteraard alleen met metalen producten, zoals bijvoorbeeld radiatoren en overig vlak plaatstaalmateriaal. Mechanische tilhulpen worden binnen de warehouselogistiek hoofdzakelijk ingezet voor kratten- en fustenhandling. Pneumatische (onderdruk) tilhulpen zijn universeel toepasbaar op vrijwel alle gladde, vlakke ondergronden zoals dozen en doen het daarnaast ook uitstekend bij de handling van zakgoed.
 

Schaarheftafels werken principieel anders. Deze brengen bijvoorbeeld een zware palletlading op een ergonomisch verantwoorde werkhoogte. Dit kan bij voorbeeld handig zijn bij het handmatig stapelen of ontstapelen van een pallet. Daarmee vervalt het schadelijke gecombineerde til- en bukwerk. De hefvermogens van schaarheftafels variëren van 150 kilo tot 40 ton of meer. De hefhoogtes kunnen oplopen tot ettelijke meters. Naast inbouwmodellen, waarbij de heftafel is gemonteerd in een put in de grond, zijn er ook op de vloer verankerde uitvoeringen en verrijdbare schaarheftafels. Natuurlijk zijn er ook talrijke opties en accessoires leverbaar. Hierbij denken we aan draaibare en kantelbare plateaus, plateaus voorzien van transport- of kogelrollen voor bijvoorbeeld bufferdoeleinden.

Het bereik van tilhulpen en schaarheftafels wordt beperkt door hun vaste opstelling. Ze staan logischerwijs daar in het magazijn opgesteld, waar de tilwerkzaamheden doorgaans plaatsvinden. Zware schaarheftafels zijn op die plek dan vast op of in de vloer gemonteerd.
 
Tilhulpen zitten vaak aan een zwenkarm waarmee een werkcirkel van circa drie tot vier meter kan worden bestreken. Het bereik kan wel worden vergroot door het systeem aan geleiderails (aan het plafond) te monteren, waarmee een x/y-as kan worden bestreken. De vaste opstelling beperkt daarmee de inzet van tilhulpen. De laatste jaren zie je daarom steeds vaker mobiele installaties, die afhankelijk van de behoefte op iedere willekeurige plek in het magazijn kunnen worden ingezet. Deze worden dan bij voorbeeld op een elektropallettruck, of zelfs een reachtruck gemonteerd. De montage van een tilhulp op een standaardheftruck is specialistenwerk. Ondeskundige montage kan namelijk de fabrieksgarantie beperken.

WAT HOUDT DE NIOSH-METHODE IN? De NIOSH-methode is een rekenmethode die berekent hoeveel kilogram in een bepaalde situatie mag worden getild zonder gezondheidsrisico te lopen. Dit wordt ook wel het aanbevolen gewicht genoemd. Wanneer het aanbevolen gewicht lager ligt dan het gewicht dat daadwerkelijk wordt getild, bestaat er een risico op gezondheidsschade. Dit wordt berekend met de tilindex. De tilindex is daarom een zogenaamde risico-indicator. De tilindex wordt berekend door het gewicht dat daadwerkelijk wordt getild te delen door het aanbevolen gewicht. De tilindex mag daarom niet boven de één uitkomen. Komt de til-index wel boven de één uit, dan neemt het risico op klachten aan het bewegingsapparaat (botten, spieren, gewrichten) toe. Kanttekening daarbij is dat de methode géén absolute garantie geeft dat werknemers géén gezondheidsklachten ontwikkelen: becijferd is dat het aanhouden van de NIOSH-normen voldoende is voor 90 procent van de mannen en 70 procent van de vrouwen. Google op: ‘wettelijke tilnorm bittere noodzaak’ voor een snelle berekening van de cilinder

Leveraniers:

• Dotec Tilhulpen, BPL-Brubek, HabeLoad en Erkon zijn de enige Nederlandse fabrikanten van tilhulpen.
  De overige aanbieders zijn importeur/leveranciers van elders geproduceerde systemen.
  Zie voor een uitgebreid leveranciersoverzicht van tilhulpen:
  www.logistiek.nl/leveranciers/tilhulpen 
• Zie voor een uitgebreid leveranciersoverzicht van schaartafels: www.logistiek.nl/leveranciers/schaarheftafels

Vragen en antwoorden

1. Kan één tilhulp verschillende gewichten aan?
   Ja. De ‘spier’ van de tilhulp bestaat veelal uit een zogenoemde balance-unit of een balancer met een bereik van vijf tot circa 200 kilo. Binnen dat bereik kan het gewicht van het op te nemen product en de hef- en daalsnelheid traploos variëren. De tilhulp past zichzelf automatisch aan als het gewicht varieert binnen het bereik van de balance-unit. Dat maakt zo’n tilhulp comfortabel en plezierig in gebruik. Een praktische tilhulp is door de fabrikant afgestemd op het zwaarste tilgewicht in de werksituatie.
   
2. Verhoogt of –verlaagt een tilhulp de productiviteit?
   Het antwoord is tweeledig. Aan het begin van de werkdag kan er sprake zijn van snelheidsverlies. Dat wordt in de loop van de dag ruimschoots gecompenseerd doordat er geen vermoeidheid bij het personeel optreedt. Bij lagere gewichten tot circa 25 kilogram kan de productiviteit van de output met een goede afstemming zelfs aanmerkelijk toenemen.
    
3. Is een tilhulp veilig?
   Ja. Zolang de tilhulp maar goed is geïnstalleerd en onderhouden, doet een tilhulp altijd waarvoor hij is ontworpen. Eenmaal ingesteld voor een last van bij voorbeeld 40 kilogram, laat hij een zwaardere last staan.
   Als de onderdruk door een leidingbreuk wegvalt, zorgt het ventielblok ervoor dat er gedurende korte tijd een bepaalde restonderdruk gehandhaafd blijft om te voorkomen dat de lading abrupt naar beneden valt. Vervolgens laat het systeem de opgeheven last automatisch en gecontroleerd zakken, alvorens deze los te laten.
   
4. Wat kost een tilhulpsysteem?
   Een tilsysteem, binnen een werkgebied van drie bij drie meter voor –bijvoorbeeld rollen, dozen, kratten, bakken, panelen en dergelijke kost ongeveer tien- tot vijftienduizend euro. Dan gaat het om een compleet systeem met arm of railsysteem. Ter plaatse geïnstalleerd en in bedrijf gesteld.
   Er zijn eenvoudiger toepassingen denkbaar van vier tot zesduizend euro, maar het merendeel van het professionele maatwerk ligt daarboven.
   
5. Wat is de terug–verdientijd van de tilhulp?
   Die kan heel kort zijn. Zo komen terugverdientijden van minder dan een jaar veelvuldig voor. Wanneer het ziekteverzuim op de ompakafdeling wordt teruggebracht van vijftien naar drie procent, dan is de rekensom heel gemakkelijk gemaakt.
   Naast het terugdringen van het ziekteverzuim neemt de kwaliteit van het werk en de productiviteit toe. Vermoeidheid over het verloop van de dag heeft geen invloed meer. Ook kan vaak de ‘tweede man’ voor het tillen worden uitgespaard.
   Beter stapelen, efficiënter vullen van rolcontainers, pallets, bakken en dergelijke of de bovenste laag van de stapel gemakkelijk bereiken zijn kenmerkende resultaten.
   Ook het voorkomen van beschadiging van het product kan een positieve rol spelen. Een tilsysteem kan ook geleasd worden. Er dient dan wel een onderhoudscontract te worden afgesloten en een eindwaardegarantie na bij voorbeeld vijf jaar.
   
6. Is er subsidie op een tilhulp mogelijk?
   De Farbo-regeling is helaas niet meer van toepassing op tilhulpen.
   De overheid hanteert hierbij het standpunt dat een wettelijke bepaling (maximaal 23 kilo tillen) niet meer gesubsidieerd hoeft te worden. Er zijn wel voorbeelden dat bij een reïntegratietraject een verzekeraar of het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) meebetaalt aan de rekening.