Wat zijn Intelligent Agents niet?

Er is geen strikte definitie van het begrip Intelligent Agent (IA). Regelmatig zie je vage omschrijvingen opduiken zoals “een slim stukje software dat iets doet voor de gebruiker”. Ook een iPod is dan ‘intelligent’. Of een dating site, die mensen bij elkaar brengt met dezelfde interesses en levensovertuiging. En een ERP-systeem, doet dat niet ook ‘iets’ voor een gebruiker?

Vage definities van IA doen het begrip daarvan geen goed. Het leidt al snel tot verkeerde conclusies, zoals de constatering dat Intelligent Agents al veel worden toegepast. Of tot de eveneens foutieve gevoltrekking, dat IA niet meer is dan oude wijn is in nieuwe zakken.

Wat zijn Intelligent Agents dan wel?

Met een letterlijke vertaling – intelligente onderhandelaars – kom je al een heel eind. Intelligent Agents zijn software-programmaatjes die zelfstandig opdrachten uitvoeren, én die daarbij beslissingen nemen door te onderhandelen.

Web services die controleren of reis en verblijf voor een bepaalde vakantiestemming beschikbaar zijn, vallen dus niet onder deze definitie! Geef je echter een webrobot opdracht om een leuke vakantietrip voor jou te vinden en te reserveren, dan is die webrobot wel een intelligent agent.

Welke mogelijkheden zijn er op logistiek gebied?

Op dit moment zijn Intelligent Agents nog vooral leuke speeltjes voor wetenschappers, het aantal praktische toepassingen is (zeer) gering.  Daar staat echter tegenover dat de potentie juist heel groot is. Je zou IA kunnen zien als de volgende grote stap in automatisering. Na de administratie kunnen vanaf nu ook menselijke onderhandelingsprocessen worden vervat in software.

Waarvoor worden Intelligent Agents al gebruikt?

In de logistiek is de toepassing veelbelovend, vooral als snel reageren belangrijker is dan het nemen van optimale (maar te late!) beslissingen.

Onderzoek aan de Universiteit van Twente heeft laten zien dat Intelligent Agents prima kunnen worden ingezet bij het maken van de transportplanning van Automatisch Geleide Voertuigen. Het ging daarbij om AGV’s die reden in een fictief ondergronds logistiek systeem, tussen de Aalsmeerse bloemenveiling en Schiphol. Elke transportorder kreeg daarbij zijn eigen virtuele agent, die een veiling organiseerde waarop de voertuigen mochten bieden. De order werd daarbij toegewezen aan het voertuig met het gunstigste aanbod, in dit geval de kortste rijafstand.

Real time planning over schakels heen

Het bovengenoemde project werd tot nu toe niet uitgevoerd, vanwege de hoge kosten voor het ondergrondse logistieke systeem. Op dit moment zijn er echter nieuwe pilot-projecten op twee gebieden: Ten eerste het maken van real-time planningen, over meerdere ketenschakels heen. En ten tweede het afstemmen van de behoeften van meerdere organisaties op elkaar.

Onderhandelingen binnen containerterminal

Een voorbeeld van dat laatste is het Approach-project. Als onderdeel van Transumo (Transition Sustainable Mobility) wordt hierbij gekeken naar de toewijzing van binnenvaartschepen aan containerterminals in de Rotterdamse haven. Op dit moment bellen de schippers de hele dag, om te onderhandelen over een plek bij de terminals waar ze hun containers moeten afleveren en/of ophalen. De beheerders van die terminals proberen op hun beurt om daar de inzet van personeel op af te stemmen. Vooraf plannen van het hele proces lukt nauwelijks, want één verstoring en je kunt helemaal opnieuw beginnen.

Intelligent Agents blijken de onderhandelingen tussen de schippers en de terminals prima te kunnen overnemen, er bestaat inmiddels een prototype van een werkende oplossing. 

Welke bottlenecks zijn er?

De techniek rond IA is behoorlijk ver ontwikkeld. Er is echter een heel rijtje andere bottlenecks die de introductie vertragen, zoals:

1. Het risico op valsspelen. Neem het voorbeeld van een binnenvaarschip dat de Rotterdamse haven nadert. Als de schipper daarvan weet dat meestal slechts 50% van de benodigde laadcapaciteit zal worden toegewezen, dan is de verleiding groot om de behoefte (die wordt opgegeven aan een intelligent agent) te overdrijven!
2. De informatievoorziening, ook daarbij speelt de vertrouwenskwestie. Stel dat intelligent agents worden gebruikt bij supply chain optimalisatie, dan moeten die agents zoveel mogelijk informatie over bedrijfsinterne activiteiten aan elkaar ter beschikking stellen. Vertrouwen de ketenpartners elkaar daarvoor wel voldoende?
3. Hoe verdeel je de kosten en de baten over de verschillende partijen?
4. De invoering vergt een paradigma-omslag. Het idee dat er een centraal systeem is dat alles oplost moet immers worden verlaten.
5. Bestaande automatiseringsoplossingen moeten geschikt worden gemaakt voor het gebruik van Intelligent Agents. Mogelijk dat de introductie van de Service Oriented Architecture dit gaat vergemakkelijken.

     
Wie levert software?

Er bestaan diverse start-ups op IA-gebied, zoals in Nederland Almende, Tryllian en INITI8. Dit laatste bedrijf heeft plannen voor een implementatie in de Rotterdamse haven.

In het buitenland zijn onder meer Magenta Technology, Whitestein Technologies en Jack (Agent Oriented Softwaregroup) actief. 

Daarnaast werken ook grote bedrijven zoals IBM, Microsoft  en SAP aan IA-achtige oplossingen, die ze overigens zelf niet altijd zo noemen. SAP werkt bijvoorbeeld aan een planningsmethode, waarbij pas op het laatste moment de details worden ingevuld.

Tenslotte zijn er interessante ontwikkelingen vanuit de invalshoek tracking & tracing, dit wordt dan geleidelijk steeds meer ‘sense and response’.

Lees ook:

• Intelligent Agents geen science fiction meer (bladarchief, april 2007)
• Ladingdragers nemen de regie over (bladarchief, maart 2006)
• Intelligent Agents maakte Lord of the Rings (bladarchief, juni 2004)

Auteur: Dr Ir Jaap van Ede

Met dank aan Ir Hans Moonen, Hij hoopt op begin 2008 te promoveren aan de Erasmusuniversiteit.  Zijn proefschrift is een verkenning van de mogelijkheden van intelligent agents in de logistieke praktijk. Promotoren: Prof Dr Steef van de Velde & Prof Dr Jos van Hillegersberg.