Uit het onderzoek blijkt dat er een positief effect op de luchtkwaliteit is bewerkstelligd. Door verbetering van de handhaving en de volledige beschikbaarheid van roetfilters zal dit effect in de toekomst nog sterker worden. Ramon Weekenstroo en Erik Regterschot van DHV vertellen hier meer over.
 
Convenant Milieuzonering
In het voorjaar van 2006 is het Convenant ‘Stimulering Schone Vrachtauto's en Milieuzonering' ondertekend door een tiental gemeenten, Rijk en bedrijfsleven (vervoerders). Met dit Convenant werd een landelijk uniforme aanpak tot onderzoek naar en de invoering van milieuzones gegarandeerd. Het Convenant definieert een milieuzone als ‘een ruimtelijk begrensd gebied dat is gelegen binnen het binnenstedelijke gebied van een gemeente, waar om reden van leefbaarheid, in het bijzonder milieuhinder met betrekking tot lucht en geluid, een selectief toelatingsbeleid voor voertuigen wordt gehanteerd'. Achtergrond van de instelling milieuzones is dus het verbeteren van de leefomgeving in binnenstedelijke gebieden. Gezondheid is immers een groot goed.
 

Eerste milieuzones
In juli 2007 zijn - ruim één jaar na ondertekening van het Convenant - de eerste milieuzones voor vrachtauto's in Nederland ingevoerd. De gemeenten Utrecht en Eindhoven voerden als eerste gemeente een milieuzone in. De steden Tilburg, 's-Hertogenbosch, Rotterdam, Maastricht, Breda, Den Haag en Amsterdam volgden.  Momenteel onderzoeken verscheidene gemeenten de effecten van een milieuzone op de luchtkwaliteit. Naar verwachting zullen in de toekomst nog meer gemeenten overgaan tot het instellen van een milieuzone.

Toegangseisen milieuzone
Om een milieuzone binnen te mogen moeten vrachtauto's aan emissie-eisen voldoen die zijn gebaseerd op de Euronorm van de dieselmotor en de aanwezigheid van een roetfilter. Voor alle milieuzones in Nederland geldt dat tot 2010 alleen vrachtauto's met een Euro4 en Euro5-motor en vrachtauto's met een Euro2 en Euro3-motor die voorzien is van een roetfilter de zone in mogen. Na 2010 worden deze toegangscriteria verder aangescherpt. Vanaf 2010 hebben Euro2 vrachtauto's met roetfilter ook geen toegang meer tot de milieuzone.

Samenstelling wagenpark milieuzone
 

Versnelde verschoning wagenpark vervoerder
Het instrument van milieuzonering leidt ertoe dat er binnen de zone schonere vrachtauto's rijden en er hierdoor een aanmerkelijke verbetering plaatsvindt van de luchtkwaliteit. Voertuigeigenaren worden op deze wijze gestimuleerd hun wagenpark sneller te verschonen.
 

Vrachtauto's in milieuzone schoner >> verbetering luchtkwaliteit
Het blijkt dat een vrachtauto in de milieuzone gemiddeld schoner is dan een vrachtauto buiten de milieuzone. Zowel het aandeel nieuwe vrachtauto's (Euro4 / Euro5) als het aandeel vrachtauto's met roetfilter is binnen de milieuzone duidelijk hoger dan buiten de milieuzone. Dit resulteert in een verbetering van de luchtkwaliteit. Het effect van de milieuzone bedraagt medio 2008 maximaal 0,5 μg/m3 voor stikstofdioxide (NO2) en ca. 0,3 μg/m3 voor fijnstof (PM10). In situaties waarin het gaat om tienden van microgrammen is dit een significant effect. De effecten van de milieuzone zullen niet beperkt blijven tot de zone zelf. Doordat de schone voertuigen die in de milieuzone rijden ook buiten de zone rijden zal ook hier de luchtkwaliteit worden verbeterd. Dit wordt het uitstralingseffect van de milieuzone genoemd.

Vergelijking van de wagenparken
 

Effect milieuzone op veiligheid, geluid en volksgezondheid
Naast het effect op de luchtkwaliteit zijn ook de effecten op veiligheid, geluid en volksgezondheid onderzocht. De algemene effecten van de milieuzone op het geluid zijn gering. De effecten op de verkeersveiligheid zijn licht positief. De nieuwere vrachtauto's die in de milieuzone rijden zijn door de recente wettelijke verkeersveiligheidsnormen ook veiliger. Ook ligt het voor de hand dat vanwege de verbetering van de luchtkwaliteit de volksgezondheid verbetert. In welke mate dit het geval is wordt momenteel onderzocht door de Universiteit Utrecht, GGD en het RIVM. Resultaten van dit medische onderzoek zijn waarschijnlijk op z'n vroegst in 2010 bekend.
 

Effecten op luchtkwaliteit zullen in toekomst verder vergroten
Geconcludeerd kan worden dat de gerealiseerde effecten van de milieuzone positief zijn. In de toekomst zullen deze effecten versterkt worden door een tweetal ontwikkelingen:

• strengere handhaving;
• afname tijdelijke ontheffingen i.v.m. verbeterde beschikbaarheid roetfilters.

Oorzaak hiervan is een strengere handhaving...
De handhaving van milieuzones is pas in de tweede helft van 2008 goed op gang gekomen. Hierdoor rijden er binnen de zones vrachtauto's die (nog) niet aan de toelatingseisen voldoen. In 2009 zullen de gemeenten binnen de milieuzone strenger gaan handhaven. De ervaring leert dat pas bij strenge handhaving de voertuigeigenaren hun voertuiginzet ook daadwerkelijk aanpassen. In de toekomst gaan enkele gemeenten (o.a. Amsterdam) de milieuzone met camera's in plaats van opsporingsambtenaren handhaven wat naar verwachting leidt tot een naleving van bijna 100 procent.

(afb: Het daadwerkelijk effect milieuzone: reducties in concentraties PM10 en NO2; klik op de afbeelding voor een vergroting)

...en een ruimere beschikbaarheid van roetfilters
Ontheffingen worden verleend aan vrachtauto's die om valide technische redenen (nog) niet aan de eisen kunnen voldoen. Daarnaast worden lokaal ontheffingen verleend aan voertuigen die slechts incidenteel in de milieuzone hoeven te zijn en aan voertuigeigenaren die mogelijk in ernstige financiële problemen dreigen te geraken als gevolg van de milieuzone. Het overgrote deel van de ontheffingen is echter verleend aan vrachtauto's met een Euro2 of Euro3-motor waarvoor nog geen roetfilter beschikbaar is.
Begin 2009 is echter voor vrijwel elk voertuig met een Euro2 of Euro3-motor een roetfilter beschikbaar. Het verstrekken van tijdelijke ontheffingen zal om deze reden drastisch afnemen.
 

Positieve effecten milieuzone
Strengere handhaving en afname van het aantal tijdelijke ontheffingen zal ervoor zorgen dat het wagenpark dat in de milieuzone rijdt schoner is. Hierdoor zullen de huidige positieve effecten van de milieuzone verder worden versterkt. Naar verwachting is het effect van de milieuzones medio 2009 een factor 1,5 tot 2 groter dan ten tijde van het onderzoek in de zomer van 2008. Hiermee is een milieuzone één van de meest effectieve maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit in de (binnen)stad.

Zie voor meer info: ‘Eén jaar milieuzones', DHV en VROM (te downloaden via http://www.milieuzones.nl/).