artikel

“Doorgeslagen marktwerking: nieuwe kans supply chain”

carrière & mensen Premium

“Doorgeslagen marktwerking: nieuwe kans supply chain”

Hoogleraar Supply Chain Management en voorzitter van de Vereniging Logistiek Management Jack van der Veen verzamelt graag bedrijven om zich heen. Wetenschap en bedrijfsleven moeten nu samen optrekken. “Want we leven in een voor dit vak cruciaal tijdsgewricht. Het is nu of nooit.”



Uit: Logistiek Magazine juni 2013

 

Waar zit voor supply chain management de uitdaging?

“In tegenstelling tot logistiek zie ik supply chain niet als één van de bedrijfsfuncties, gericht op operationele uitvoering, maar een coördinatiemechanisme over disciplines heen. Dat maakt het vaak verwarrend, lastig om in te passen, maar daardoor ook heel uitdagend. De kern van mijn wetenschappelijk betoog is dat bedrijven traditioneel diverse functies uitvoeren, vaak los van elkaar. In de top van de onderneming, op directieniveau, komt dan alles samen. Dat is vaak de bron van veel trammelant en interne politieke strijd. Maar organisaties hebben steeds beter ontdekt, dat ze klantgericht moeten zijn. Dat kan alleen als iedereen dezelfde richting op loopt. In mijn visie moet je niet bovenlangs willen coördineren, maar onderling tussen de disciplines. Denk aan S&OP (Sales & Operations Planning). Dat is de meest in het oog lopende uitvoeringsvorm. Hoe stem je op elkaar af wat sales en marketing kan en wil en wat operations en logistiek kan en wil. Voor de ondersteuning van dat coördinatiemechanisme is meer onderzoek nodig. Vooral omdat bedrijven niet gewend zijn om zo te denken.”

 

Was logistiek niet ooit bedoeld als verbindende schakel?

“Eigenlijk wel. Maar logistiek is toch langzaam verworden tot een functie in de voortbrengingsketen, die zich alleen nog kan onderscheiden door te zorgen voor standaardisatie in processen en door te werken aan zo laag mogelijk kostenniveau. Daar zit nauwelijks innovatie in. Wat geldt voor marketing en finance, geldt ook voor de discipline logistiek: je kunt niet zonder. Het hoort er bij. Los daarvan is logistiek ook een aparte branche, waarbinnen wel naar innovatieve oplossingen wordt gezocht. Maar in mijn ogen zit logistiek toch in een heel andere fase van ontwikkeling dan supply chain management. Ik denk wel dat logistiek kan profiteren van de wijze waarop supply chain management zich ontwikkeld. Maar dan moeten logistici die oorspronkelijke rol van verbinder weer durven claimen. En daar zie ik niet zoveel van terecht komen.”

 

Waarom niet?

“Iedereen is te druk met dagelijkse operationele zaken. Strategisch nadenken is onvoldoende ontwikkeld. De gemiddelde logistiek manager is als een houthakker, die geen tijd heeft om zijn bijl te slijpen. Want hij moet hout hakken. De prijsdruk heeft marges doen verdwijnen. Dat maakt het lastig om te innoveren in processen. Maar het heeft ook te maken met cultuur. Kijk maar rond in de sector. Vrijwel allemaal mannen met een technische achtergrond en van het type: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Innovatie komt juist tot stand in een omgeving met verschillende invloeden, waar mensen juist niet allemaal langs dezelfde lijn denken.”

 

Logistiek moet zich opnieuw uitvinden?

“Ja, dat vind ik wel. De functie logistiek kan zeker wat vernieuwing gebruiken. Als je kijkt naar de bedrijfsprocessen: plan, source, make, deliver en service, dan zou logistiek de integrale rol moeten oppakken. In feite creëer je dan een organisatie met twee delen van het primaire proces: de commerciële kant en de logistieke kant. Dat schept veel duidelijkheid. Het is echt tijd voor een upswing van het vak logistiek. Meer bezig zijn met strategische aspecten en vooral de menselijke kant benadrukken. Dat zie je trouwens ook wel gebeuren rond thema’s als leiderschap en passie. Die kant moet het op.”

 

Is er nog noodzaak voor kennisontwikkeling in de logistiek?

“Het vak zelf is in dat opzicht voldoende volwassen. Baanbrekende concepten als destijds Lean, TOC (Theory of Constraints) en KOOP (Klant Order Ontkoppel Punt) hebben we de laatste jaren niet meer voorbij zien komen. Dat hoeft ook niet. Het gaat juist om de uitvoering van de theorie. We hebben implementatiekennis nodig. Dat geldt nog in belangrijker mate voor supply chain management. Hoe maak ik een goed verdienmodel, hoe leer ik omgaan met partners in de keten en met outsourcen van activiteiten? Op kennisgebied is voor supply chain management nog heel veel te ontdekken. Dat gaat dan vooral over economische en bedrijfskundige aspecten, terwijl logistiek veel meer vanuit de mathematische kant wordt ingestoken. Hoe maak ik een optimale routeplanning?”

 

Hoe zit het dan met de mensgerichte kant van dit vak?

“Voor mijn gevoel ligt daar met name de kans om een verbeterslag te maken. Ik pleit voor meer sociologie en psychologie in de supply chain. Dat klinkt allemaal erg soft, dat besef ik. Zelf kom ik als econometrist ook uit de hoek van modellen bouwen en algoritmen verzinnen. Ooit ben ik gepromoveerd op een proefschrift over de optimale route voor handelsreizigers. Ik ben blij, dat we binnen Nyenrode verschillende wetenschappen beoefenen, maar wel met de focus op management development. Ik leer veel van collega’s uit de marketing en de ethiek. Die invloeden zijn belangrijk voor de ontwikkeling van supply chain management.”

 

Wat leren we uit de sociologie bijvoorbeeld?

“Sociologen onderscheiden diverse manieren om een samenleving aan te sturen. Eén daarvan is door marktwerking, door vraag en aanbod. Een ander is op basis van hiërarchie en regels. Nog een andere is meer gericht op wederkerigheid, een kwestie van eerlijk delen. Dat brengt me bij een belangrijke observatie, die je steeds vaker hoort. We zijn doorgeschoten in marktwerking. We weten natuurlijk al langer dat er nadelen verbonden zijn aan ongebreideld marktdenken. Kijk maar naar wat er onlangs is gebeurd in Bangladesh. Of naar wat de oorsprong is van de kredietcrisis. Zelfs Allan Greenspan, toch jarenlang het boegbeeld van de financiële wereld, heeft in het openbaar toegegeven dat in zijn model het nooit zover had kunnen komen. Er is niets mis met marktdenken, maar een doorgeslagen marktwerking zorgt helaas voor grote problemen. Dus moet het anders, waarmee de economische slingerbeweging weer de andere kant op komt. Namelijk de kant van wederkerigheid, van elkaar iets gunnen. Juist op dit punt kan supply chain management van grote toegevoegde waarde zijn. Want de andere tijdgeest is van belang voor ketensamenwerking. Leiderschap verandert daardoor. We moeten op zoek naar een andere balans, waarbij een zekere vorm van leiderschap altijd nodig zal zijn, maar dan wel als verlicht despoot, niet als dictator. Walmart kan zich niet meer veroorloven om de keten tot in het extreme te dicteren. Dat levert te veel weerstand op, zowel intern als extern. Maar we moeten ook oppassen en weer niet te ver doorslaan in de andere richting. Balans dus. Leven en laten leven, zij het op een zakelijke manier. Want al te goed is buurmans gek.”

 

Dit is het moment voor de grote ommekeer

“Zo is het. We leven als supply chain professionals in een beter tijdsgewricht dan ooit. Er is een crisis, waardoor groei niet meer komt door meer te produceren en meer markten te bedienen, maar door slimmer te zijn in de bestaande ketens en waarde toe te voegen. Het overheidsbeleid heeft gezorgd voor focus op innovatie en voor een topinstituut. We hebben geleerd, dat samenwerking de nieuwe skill is. En er komt nu een groep jonge mensen de arbeidsmarkt op, die veel kan en op zoek is naar een baan. De komende vijf jaar zijn cruciaal voor de ontwikkeling van dit vakgebied. Het is nu of nooit.”

 

Zijn de supply chain managers er klaar voor?

“Ik zeg wel eens: supply chain management is te belangrijk om over te laten aan supply chain managers. Als het niet op strategische niveau is gewaarborgd, komt er geen sikkepit van terecht. En dat is helaas nog vaak het geval. Maar ik zie nu wel een kentering ontstaan. Ook in de boardroom begint supply chain een vast item te worden. Als een vergeten bron van concurrentie. Want met goed supply chain management kun je het verschil maken op het punt van kosten, snelheid, betrouwbaarheid, kwaliteit, flexibiliteit en duurzaamheid. De echte supply chain leiders zullen nu opstaan. Leiders met een visie en met een duidelijke stip aan de horizon.”

Welke stip aan de horizon staat er voor deze hoogleraar en tevens voorzitter van de VLM?

“Ik wil onderzoek doen naar de implementatie van bestaande kennis op het gebied van supply chain management en logistiek. En dat samen met het MKB, dat zich heeft verenigd bij verenigingen zoalsEVO. Dat is een hele uitdaging, maar daar ga ik mijn best voor doen. De VLM moet zich net als het vakgebied zelf opnieuw uitvinden tot een dynamische club waar beroepsgenoten elkaar treffen en inspireren. In deze tijd van social media kan geen enkele beroepsgroep zonder een actieve netwerkorganisatie. En we moeten ook nadenken met elkaar over de inhoud van het beroep logisticus of supply chain manager. Opleidingen moeten we over laten aan opleidingsinstituten. Ik weet uit ervaring dat je daar dag in dag uit mee bezig moet zijn op succes te hebben. Daar zit voor een vereniging niet de toekomst. Kennis ontwikkelen wel, waarbij verenigingen als EVO en VLM dienen als hub voor hun leden. Laten we tegenstellingen begraven. We werken allemaal aan hetzelfde doel. Ook in de supply chain. Het gaat er om, dat we beseffen dat het algemeen belang veel groter is dan het eigen deelbelang.”

 

Nieuwe leerstoel

De nieuwe leerstoel Supply Chain Management – gesponsord door verladersorganisatie EVO – stelt zich ten doel om het vakgebied toegankelijk te maken voor het midden- en kleinbedrijf. Van der Veen beschouwt het MKB als motor van de SCM-innovatie. Hij sprak daarover tijdens zijn inaugurele rede, eerder deze maand. In zijn visie moeten bedrijven nu echt een omslag maken. Voor middelgrote ondernemingen liggen er grote kansen, al zal het niet gemakkelijk zijn om ze volop te laten aanhaken bij ketensamenwerking. “Groot voordeel is dat het vrij platte organisaties zijn, familiebedrijven vaak, die niet kortcyclisch denken en waar men elkaar binnen het bedrijf allemaal kent. Maar het ontbreekt ze vaak aan de juiste mensen en aan tijd. Vanuit de leerstoel willen we simpele tools ontwikkelen, waarmee ze meer inzicht krijgen in hun functioneren binnen de supply chain.” Naast het hoogleraarschap vervult Van der Veen sinds kort ook de rol van voorzitter van de beroepsvereniging VLM (Vereniging Logistiek Management). Hij is tevens initiatiefnemer van SCELP (Supply Chain Excellence Leadership Platform). De diverse netwerkorganisaties helpen hem om wetenschap en bedrijfsleven nader tot elkaar te brengen. Dat past bij de stijl en de sfeer van Nyenrode als Business Universiteit.

Jack A.A. van der Veen (54)

Hoogleraar Supply Chain Management, Nyenrode Business Universteit. Daarvoor – van 2009 tot 2012 – hoogleraar Supply Chain Optimization aan de Universiteit van Amsterdam en programmadirecteur van de Amsterdam Business School. Vanaf 1990 tot 2009 verbonden aan Nyenrode in diverse functies, waaronder (sinds 2000) hoogleraar Supply Chain Optimization. Daarvoor nog 4 jaar werkzaam geweest als wetenschappelijk medewerker op de Rijksuniversiteit Groningen

Studeerde in Groningen eerst econometrie (cum laude afgestudeerd in 1986), promoveerde in 1992 in economische wetenschappen. Geeft diverse trainingen en colleges (aan UvA, RUG en EMLog) en adviseert bedrijven en brancheorganisaties (o.a. in de bouw)
Auteur van diverse wetenschappelijke publicaties en vaste columnist van www.logistiek.nl en www.gs1.nl
Sinds mei 2013 voorzitter VLM (Vereniging Logistiek Management); Initiatiefnemer van SCELP (platform voor supply chain managers); Lid van de EVO Raad voor logistieke kennis; Juryvoorzitter van de Supply Chain Professional verkiezing en de VLM Scriptieprijs
Prive: getrouwd met Wenche Asyee, zoon Nils (17) en dochter Linn (12)
Bestuurslid D66 afdeling Stichtse Vecht
Hobby’s: basketbal – eerst als speler, later als coach, nu als scheidsrechter – daarnaast hardlopen, tennis, skiën, hiking

Reageer op dit artikel