Verschenen in:   IT Logistiek Foto / illustratie:   Nee Auteur:   Redactie Publicatiedatum:   1 oktober 2001 Editie:   jaargang 5, nummer 8 Paginanummer:   34

Rekensommetje

Toch ontkom je, om de essentie van APS te doorgronden, niet aan een lesje wiskunde. Stel, op één machine kunnen twee producten worden gemaakt. De bewerkingstijd van het ene product is twee uur en van het andere drie uur. Als X het aantal orders is dat van het eerste product kan worden afgehandeld, en Y het aantal orders van het tweede product, dan geldt voor een normale veertigurige werkweek de formule: 2X + 3Y _ 40.

Het zijn dit soort restricties die kenmerkend zijn voor APS. ‘Planning tegen eindige capaciteit’, heet ook wel het uitstippelen van een optimaal plan waarbij rekening wordt gehouden met beperkte capaciteiten. In bovengenoemd voorbeeld lijkt dit misschien nog niet zo heel moeilijk, maar bedenk hoe complex het kan worden bij tien, honderd of misschien nog meer verschillende producten die bovendien niet op slechts één maar op op veel meer machines kunnen of moeten worden gemaakt.

En dan hebben we het alleen nog maar over machinerestricties. Capaciteit en expertise van de mensen aan de machines, volgorde van deelbewerkingen, beschikbaarheid van ingangsmaterialen, het zijn slechts een paar factoren die stuk voor stuk een hoeveelheid restricties opleveren, waar geen handmatige planning rekening mee kan houden.

Gelukkig hóeft een planner dat ook niet te weten. Voor bijna alle wiskundige problemen waar een bedrijf in de dagelijkse praktijk mee te maken krijgt, zijn inmiddels stukjes software op de markt: solvers, modules die gemaakt zijn om één specifiek rekensommetje op te lossen. Vraagstukken waar zelfs de grootste wiskundeknobbel uren op moet ploeteren, heeft zo’n solver in een handomdraai opgelost.

Softwarepakketten die gebruik maken van solvers, APS-software dus, kunnen voor allerlei beheersproblemen worden ingezet, het uitrekenen van een optimaal fabrieksplan (scheduling), het plannen van transportmiddelen (transportplanning) tot zelfs het plannen van een totale productieketen (Supply Chain Planning). Andere bedrijfsbeslissingen waaraan meer statistische rekenmodellen ten grondslag liggen, zijn het voorspellen van de toekomstige vraag (demand planning) en het bepalen van voorraadhoogten in de diverse schakels van een distributieketen.

Kale solvers

Alle leveranciers van APS-software maken binnen hun applicaties gebruik van solvers. Een bedrijf dat hier misschien wel de meeste ervaring mee heeft, is het Amerikaanse i2 Technologies. ‘Alleen al voor vraagplanning hebben we 34 van zulke planningalgoritmen’, zegt Kees Heesbeen, vice president bij i2 voor onder andere Europa. ‘Een aantal hebben we ingekocht, maar we ontwikkelen ze ook zelf.’ De bekendste producent van solvers is Ilog. Een populair product van dit Amerikaans bedrijf is Cplex, een rekenmodule voor lineair programmeren waarmee bijvoorbeeld bovengenoemde capaciteitsrestricties kunnen worden doorgerekend. Om bij een logistieke beslissing gebruik te maken van de rekenkracht van een solver moet er binnen een bedrijf enige kennis aanwezig zijn van de onderliggende mathematiek. Ondanks deze hoogdrempeligheid worden de solvers van Ilog niet alleen door APS-leveranciers gebruikt, maar soms ook rechtstreeks door bedrijven gekocht. Volgens Fred van der Spil van adviesbureau CMG gebeurt dit nog vooral door multinationals, grote bedrijven die hier gespecialiseerde mensen voor in dienst hebben. 

Zelf is CMG ook bezig met een implementatie waarbij ‘kale’ solvers worden ingezet, dus niet als onderdeel van een geïntegreerd APS-pakket. Hij wil de naam van het bedrijf liever niet noemen, maar het gaat volgens hem om ‘één van de grotere retailers in Nederland’. Er moest hier een oplossing worden gezocht voor het real time afgeven van levertijden aan mensen die via internet bestellen. ‘Met standaardsoftware bleek dit probleem niet op te lossen. Toen we verder gingen graven in de pakketten stuitten we min of meer per toeval op die solvers. Zo zijn we uiteindelijk in contact gekomen met Ilog’, aldus Van der Spil.

Zijn ervaringen met de Ilog-solvers zijn tot op heden positief. ‘Niet alleen kan het probleem er in dit geval beter mee worden opgelost, de oplossing is ook nog eens goedkoper. Bij een planningspakket van SAP of i2 betaal je ook voor de naam, het merk, dat spaar je uit als je zelf een applicatie rondom de solver bouwt.’

Geen soelaas

Solvers fungeren als de bouwstenen van een APS-pakket. Toch zit het onderscheidend vermogen van de pakketten niet zozeer in de solvers, als wel hoe een leverancier deze samensmeedt tot een functioneel bruikbaar geheel. Ervaring speelt daarbij een rol. Een leverancier met veel klanten zal immers regelmatig tegen dezelfde planningsproblematiek aanlopen. Per branche kan dan een vooraf ingerichte combinatie van solvers als basisoplossing dienen, die per klant alleen nog maar ‘gefinetuned’ hoeft worden.

Leveranciers die al wat langer meelopen in APS-land hebben dus vaak specifieke oplossingen voor bepaalde branches. In een branche kom je hierdoor meestal dezelfde partijen tegen. Zo heeft SCT een oplossing die je vaak bij semiprocesmatige bedrijven aantreft, en zie je Manugistics regelmatig opduiken bij logistiek dienstverleners.

Gek genoeg kan gebrek aan ervaring ook in het voordeel van een APS-leverancier zijn. Dit verklaart het succes van Quintiq, het Nederlandse softwarebedrijf dat in de anderhalf jaar dat het bestaat al meer dan tien klanten heeft. ‘We hebben de software zo gebouwd dat deze snel is aan te passen aan de specifieke problematiek van een klant’, vertelt managing director Victor Allis. Je ziet de software van Quintiq dan ook vooral bij bedrijven waarvoor ‘standaard’ APS geen soelaas biedt, zoals bijvoorbeeld bij overslagbedrijven die bij hun planning met verschillende modaliteiten rekening moeten houden.

Speciale versie

In Nederland zijn diverse leveranciers van APS-software actief. Naast specialisten als Synquest, i2 Technologies, Manugistics, SCT, OM Partners en Quintiq zijn er ook softwarebedrijven die APS aanbieden als onderdeel van een totaalpakket waarin bijvoorbeeld ook oplossingen voor Enterprise Resource Planning (ERP) en Customer Relationship Management (CRM) zijn ondergebracht. Dit zijn SAP, Oracle en J.D. Edwards.

Ook Baan hoort in dit laatste rijtje thuis, met dien verstande dat na de overname door Invensys een deel van het APS-aanbod, onder andere voor transportplanning, los staat van de Baan-organisatie en onderdeel uitmaakt van Invensys-dochter Caps Logistics.

Naast leveranciers van de software houden zich in Nederland ook diverse consultancybedrijven bezig met APS, de meeste als implementatiepartners van de genoemde leveranciers. Het zijn de bekende all round-dienstverleners als Cap Gemini Ernst & Young en Pricewaterhousecoopers, maar ook partijen die zich puur op APS richten. Crovadis bijvoorbeeld, dat uitgebreide ervaring heeft met Baan’s software, en recent ook implementatiepartner en reseller van softwareleverancier i2 werd. ‘De software van i2 is beter schaalbaar voor grote bedrijven’, geeft Wim van Dijk van Crovadis als reden. ‘Met Baan zitten we vooral bij middelgrote bedrijven, terwijl we ons ook op grote bedrijven willen richten.’

Een nieuwkomer in de Nederlandse APS-arena is het Zaltbommelse Trueconomy. Opmerkelijk is dat dit consultancybureau de i2-software juist voor kleinere bedrijven willen gaan inzetten. ‘Hiervoor heeft i2 een speciale versie ontwikkeld, Pronto’, legt Bas Voeten van Trueconomy uit. ‘Deze versie is goedkoper en bevat precies die functionaliteit die je als toeleverancier aan een groot bedrijf nodig hebt. Het is relatief eenvoudig te implementeren.’

Anderhalf miljoen

De genoemde software- en consultancybedrijven staan voor de uitdaging om APS toegankelijk te maken voor het Nederlandse bedrijfsleven. Tot op heden werd de software namelijk vooral bij grote bedrijven geïmplementeerd. De software staat ook niet bepaald bekend als goedkoop. Volgens adviesbureau Berenschot, dat hier onderzoek naar deed, liggen de gemiddelde licentiekosten op anderhalf miljoen euro, net als de implementatiekosten. ‘Het gaat dan uiteraard niet over het invoeren van een enkel schedulingspakket, maar over een implementatie van minstens twee toepassingsgebieden over meerdere vestigingen met veertig tot zestig gebruikers’, haast René Barendrecht van Berenschot zich hier aan toe te voegen.

De bedragen waar Barendrecht over praat gelden dus vooral voor de grote multinationals, omdat daar nu eenmaal de meeste projecten zijn gedaan. Middelgrote bedrijven moet zich dan ook niet laten afschrikken om ook in APS te investeren. Met minder gebruikers zijn de licentiekosten sowieso lager, en diverse leveranciers hebben inmiddels al light-versies uitgebracht, waardoor ook de complexiteit behapbaar is geworden. Leverancier i2 doet dit zoals gezegd met Pronto, maar bijvoorbeeld ook J.D. Edwards besteedt meer aandacht aan het middensegment van de markt. Het bedrijf heeft zijn APS-software toegesneden op de middenmarkt en hier bovendien zijn licentieprijs op afgestemd. Volgens de officiële aankondiging die J.D. Edwards afgelopen zomer deed, ligt deze rond de honderdduizend euro, een aanzienlijk verschil met de eerder genoemde anderhalf miljoen euro.

Kortom, in APS-land is voor ieder wat wils, en bedrijven zouden niet hoeven te schromen om er gebruik van te maken. Net als dat niemand nog met de hand een optelsom of staartdeling maakt, zo kan er ook in de logistiek eigenlijk niemand zonder een rekenmachine. Een APS-rekenmachine wel te verstaan.

Kaders bij artikel:

APS-LEVERANCIERS

Baan

K. Codée

Tel.: (0342) 47 75 16

i2 Technologies

S. de Coster

Tel.: (0418) 68 44 60

J.D. Edwards

I. Wong

Tel.: (035) 548 02 00

Manugistics

A. Roelandts

Tel.: (030) 287 21 72

OM Partners

J. van Heiningen

Tel.: (010) 450 60 67

Oracle

C. van Stralen

Tel.: (030) 669 98 15

Quintiq

A. Heeres

Tel.: (073) 691 07 39

SAP

M. Ramakers

Tel.: (073) 645 75 00

SCT

L. Dijkshoorn

Tel.: (070) 307 24 24

Synquest

R. Vermeulen

Tel.: (0183) 61 06 10

APS-CONSULTANCYBEDRIJVEN

Ab Ovo Products

R. van Doorn

Tel.: (010) 286 15 33

Accenture

G. Rogers

Tel.: (020) 493 83 83

Aepex Business Cons.

F. Joosten

Tel.: (0183) 69 37 37

Atos Origin

H. Verhoeven

Tel.: (040) 278 73 29

Cap Gemini Ernst & Young, R. Lenders

Tel.: (030) 689 89 89

CMG

F. van der Spil

Tel.: (010) 253 70 00

Commit Information Systems, R. Kamoen

Tel.: (073) 548 47 04

Crovadis

W. van Dijk

Tel.: (033) 455 20 60

CSC Computer Sciences, R. Driessen

Tel.: (030) 657 45 74

Deloitte & Touche Bakkenist, F. Tusveld

Tel.: (020) 495 23 23

IBM, J. de Boer

Tel.: (020) 513 53 85

IG&H Management Consultants

L. van Aken

Tel.: (0348) 49 63 00

Kpmg

J. Willems

Tel.: (040) 250 23 56

Magnus Management Consultants

H. Grim

Tel.: (035) 699 60 60

Pricewaterhousecoopers

R. Bos

Tel.: (036) 545 50 00

Siemens

B. Wagner

Tel.: (070) 333 15 04

Trueconomy

C. Teunissen

Tel.: (0418) 57 07 55