Vier jaar geleden was er een bespreking bij de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) die aan de basis van het publiek-private project Safefficient heeft gestaan. De werelden van logistiek en douane gingen zich kruisen. Noël Egberts over Safefficient.
Op zich is dat een vreemd fenomeen daar de douane als goederencontroleur van de Europese Unie grenzen op zowel fiscaal (lees: belasting heffen), Veiligheid, Gezondheid, Economie & Milieu (lees: VGEM taken) al zeer lang actief is.
De Douane ziet toe op de naleving van wetgeving op het gebied van VGEM. Deze wetgeving schrijft voor dat invoer, uitvoer of vervoer van bepaalde goederen in Nederland en/of de Europese Unie verboden is, of alleen is toegestaan als wordt voldaan aan (strenge) voorwaarden, of als de goederen aan bepaalde eisen voldoen. Vanwege de VGEM-taken voert de douane een groot aantal controlerende, signalerende en opsporingstaken uit in opdracht van verschillende ministeries.
Lastig verenigbaar
Nu is in Brabant de douane beduidend minder aanwezig dan in de regio's Rotterdam of Schiphol, maar het blijft toch vreemd dat voor veel - ook globaal actieve logistieke professionals - douane en internationale handel onbekend is. Op logistieke opleidingen wordt geen of uiterst minimaal inzicht gegeven in de douane processen c.q. wetgeving. Aan de andere kant zie je dat bij douane gerelateerde opleidingen logistiek geen onderdeel is. De goederen staan ten slotte aan de grens. Misschien dat de alpha en beta inzichten van deze twee werelden zich lastig laten verenigen.
Steun Safefficient
Des te interessanter was het om te kijken hoe de zuidelijke regio zich kan onderscheiden op het gebied van internationale handel. De zuid-as is tenslotte een keten van importeurs, exporteurs, producenten, consumenten en logistiek dienstverleners. Veel toonaangevende internationaal opererende (mkb) bedrijven zijn in Brabant gevestigd. Er werden een aantal pilot projecten geformeerd en de toenmalige staatssecretaris Heemskerk werd zelfs in Turkije aangesproken om het Safefficient project te steunen.
Authorised Economic Operator (AEO)
Zoals al eerder in beschreven op deze site in de AEO pampus reeks, van Stefan Hermes en ondergetekende, was er een nieuw fenomeen ontstaan in de kruisbestuiving van logistiek en douane. Security (supply chain) of in het Nederlands beter bekend als veiligheid. Volgens Wikipedia is veiligheid; "de mate van afwezigheid van potentiële oorzaken van een gevaarlijke situatie of de mate van aanwezigheid van beschermde maatregelen tegen deze potentiële oorzaken".
Balancerend tussen de ogenschijnlijk afwezigheid van potentiële oorzaken (terrorisme) en de mate van beschermende maatregelen vastgelegd in wetgeving en uitgevoerd door diverse ambtelijke instanties moest AEO zijn weg vinden in Nederland. Vanwege het feit dat er geen (nieuwe (lucht-) vracht gerelateerde aanslagen waren of werden gepleegd verdween het security karakter van AEO verdween meer en meer naar de achtergrond.
Commercieel instrument
Als je dan toch voor een AEO certificering ging dan was het gecombineerde certificaat douane en veiligheid het meest voor de hand liggende. Voor veel bedrijven werd AEO een commercieel dienstverleners instrument c.q. kwaliteitskenmerk met daarbij de belofte dat vroeg of laat deze bedrijven een voordeel zouden gaan behalen op het gebied van doorlooptijden aan de grens.
Horizontale toezicht
Toen deze belofte niet genoeg bedrijven het AEO certificering pad op kreeg werden er verlagingen van bankgaranties in het vooruitzicht gesteld. Nu werd certificering snel interessanter en voor veel bedrijven na certificering per direct zeer lucratief. AEO werd tevens de basis voor het veelbelovende horizontale toezicht van de Belastingdienst waarin je als bedrijf in control bent en de belastingdienst alleen nog voor de gezelligheid op de koffie komt voor een wederzijds gelijkwaardig gesprek.
Aandrang Europese wetgever
AEO kende een geheel vrijwillig karakter totdat op 1 januari 2009 Verordening (EG) 1192/2008 bedrijven verplichte tot certificering indien zij hun huidige vergunningen vereenvoudigde aangifteprocedure of vergunningen domiciliëringsprocedure wenste te behouden. Kortom alle vergunninghouders met mooie en snelle douane faciliteiten dreigden deze te verliezen. AEO certificering werd een verplichting. Hoewel de nieuwe criteria ook zonder AEO status waren te vervullen, werd er door de douane fijntjes vermeld dat het niet zo heel slim zou zijn als je bij vrijwel gelijke criteria het AEO-certificaat douanevereenvoudigingen niet ging aanvragen. Uiterlijk op 31 december van dit jaar moeten alle vergunningen vereenvoudigde aangifteprocedure en domiciliëringsprocedure voldoen aan de nieuwe criteria.
Spagaat dreigt
Zoals bekend is de douane een onderdeel van het Ministerie van Financiën. Misschien dat vanwege deze positionering binnen de Nederlandse Staat er een spagaat dreigt te ontstaan. Niet alleen bedreigt de door de overheid gestimuleerde veiligheidsdrang de logistiek sterke douane vereenvoudigingen door middel van steeds meer data en transactie gerichte veiligheidsgegevens. Ook zie je een grotere diversiteit ontstaan qua controle instanties. Nu de douane organisatie was opgeklommen tot regisseur van het goederenverkeer. Kwam er ook een andere organisatie die zich wilde gaan profileren op het gebied van veiligheid. Na de NCTB, AIVD en dergelijke inlichtingen gestuurde organisaties was het de beurt voor de Koninklijke Marechaussee.
Bekende afzenders
Met de Regeling van 24 september 2010, nr. 5668080/10, houdende voorschriften voor de uitvoering van controle van personen, bagage en van vracht op luchtvaartterreinen (Regeling uitvoering beveiliging burgerluchtvaart 2010)
De Minister van Justitie, in overeenstemming met de Minister van Verkeer en Waterstaat; en als gevolg van Verordening (EG) nr. 300/2008 11 maart 2008 worden de begrippen bekende en vaste afzender opnieuw geïntroduceerd.
bekende afzender: een afzender die voor eigen rekening vracht of post voor vervoer aanbiedt en wiens procedures in voldoende mate aan de gemeenschappelijke beveiligings- regels en -normen beantwoorden om deze vracht of post met om het even welk luchtvaartuig te vervoeren;
vaste afzender: een afzender die voor eigen rekening vracht of post voor vervoer aanbiedt en wiens procedures in voldoende mate aan de gemeenschappelijke beveiligingsregels en normen beantwoorden om deze vracht met om het even welk vrachtvliegtuig of post met om het even welk postvliegtuig te vervoeren;
De Nederlandse marechaussee gaat voortaan direct bedrijven beoordelen of deze voldoen aan de veiligheidsmaatregelen van onder andere Verordening (EG) nr. 185/2010 van 4 maart 2010 houdende vaststelling van gedetailleerde maatregelen voor de toepassing van de gemeenschappelijke basisnormen op het gebied van de beveiliging van de luchtvaart.
Intrede Koninklijke marechaussee
Daar de douane als regisseur van de internationale goederenstromen door de ministers van Justitie en Verkeer & Waterstaat wordt uitgesloten als het gaat om de bevoegde instanties voor de luchtvrachtbeveiliging doet de Koninklijke marechaussee haar intrede. Per 29 april 2013 zal iedere exporteur die aan de status van "bekende afzender" wil voldoen de toolkit van de marechaussee moeten invullen en de aanvraag met de daarbij behorende audit moeten doorgaan.
Het ministerie van Defensie komt bij u langs om te kijken of uw bedrijf wel veilig is. Tenminste als u goederen wil versturen met vliegtuigen die behalve vracht ook passagiers bij zich hebben. Voor enkel vracht vervoerende vliegtuigen gelden deze verplichtingen niet. Dan voldoet de status "vaste afzender" en gelden er lagere veiligheidseisen. Lijkt mij toch ook vreemde zaak als je vrachtpiloot bent (er zijn geen stewardessen aan boord) dat jouw leven in ieder geval niet even belangrijk is als dat van een collega die ook passagiers vervoert. Daarnaast is men blijkbaar in Brussel vergeten dat vrachtvliegtuigen weleens op woonwijken kunnen landen en de onveiligheidsgevoelens ter plaatse behoorlijk kunnen doen toenemen.
Ergernissen top 10
In de ergernissen top 10 van de EVO staat terecht het niet erkennen van AEO door het instituut dat de "bekende afzender" beheert. En dit terwijl de Verordening (EG) nr. 185/2010 een duidelijke mogelijkheid geeft om aan deze onzin te ontkomen; "de bevoegde autoriteit of de onafhankelijke validateur die namens deze autoriteit optreedt, moet rekening houden met het feit of de aanvrager houder is van het in artikel 14 bis, lid 1, onder b) of c), van Verordening (EG) nr. 1875/2006 van de Commissie tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 2454/93 vermelde AEO- certificaat".
Conclusie
Een overheid die controlerende taken niet bij de juiste instanties legt belast ook in dit geval het bedrijfsleven onnodig. Dubbele systemen, vier dubbele investeringen en de zoveelste auditerende instantie maken dat er geen integrale benadering van de supply chain is. In mijn optiek is de douane de juiste instantie als het gaat om het controleren van goederen. Defensie (Kmar) kent geen bedrijfsmatige cultuur en gaat zich op het veld van een andere internationale handel faciliterende overheidsinstantie begeven die een perfect (AEO) instrument ter beschikking heeft.